Column

'Rapporten slingeren'

Het energiedebat is geplaveid met onderzoeksrapporten die – natuurlijk niet toevallig – altijd de standpunten van de betalende opdrachtgevers ondersteunen. Met die onderzoeken, en de onderzoekers die ze maken, is niets mis. Toch betekent dat niet dat er niets scheef zit.

Je struikelt er bijna over: de stapel onderzoeksrapporten die aantonen dat sluiting van nieuwe kolencentrales 'onvermijdelijk' is, dat de kerncentrale van Borssele dicht móét of dat biomassa-bijstook he-le-maal niet nodig is. "Rapporten slingeren", noemde de chef-spindoctor van een energiebedrijf het onlangs tijdens een presentatie. Oftewel met studies de publieke opinie bewerken om vervolgens in de Kamer het kwartje jouw kant op te laten vallen.

Succesvol 'slingeren' begint met het inhuren van onafhankelijke onderzoekers van naam en faam. Als slingeraar wil je namelijk het liefst dat de conclusies niet als de jouwe de wereld in gaan, maar als die van hen. Dat geeft gewicht en geloofwaardigheid. Bijkomend voordeel is dat eventuele kritiek eenvoudig kan worden afgeserveerd. Want wie kritiek op onafhankelijk onderzoek durft te hebben, die deugt zelf niet.

Hoewel de resultaten van al die studies in lijn zijn met de standpunten van de opdrachtgevers, is er van directe inmenging in de uitvoering geen sprake. Dat hoeft ook helemaal niet. De belangrijkste conclusie leg je namelijk al vast met het onderwerp van studie, de uitgangspunten en de scope. Die kies je zó dat op voorhand zeker is dat de uitkomst naadloos in je campagne-strategie past.

Zo onderzocht CE Delft in opdracht van Eneco hoe aan het Urgenda-vonnis kan worden voldaan. Sluiting van minimaal één nieuwe kolencentrale zou onvermijdelijk zijn. Maar de studie keek alléén naar de CO2-uitstoot in Nederland, niet naar mogelijke stijging in het buitenland door stroomimport. Alsof je van je vuilniszak af wilt, je niets van de buren aantrekt en tot de conclusie komt dat ‘op het balkon van de buurman gooien’ de beste oplossing is.

En de onderzoekers van Spring Associates analyseerden voor Greenpeace en Wise de financiële situatie – en ook alleen dát aspect – van de kerncentrale Borssele. Op basis daarvan kregen de twee opdrachtgevers bij de NOS vrij baan om hun weerzin tegen kernenergie te verpakken in teksten als "weggegooid geld" en "het is niet te verkopen dat burgers moeten betalen voor het risico op kernrampen".

Voor de goede orde: met die rapporten is niets mis. Alleen kijken ze allemaal maar naar een stukje van de puzzel, het stukje dat de opdracht was. Wel naar de kosten, niet naar de opbrengsten. Wel naar de eigen uitstoot, niet naar die bij de buren. Enzovoort. Zo ontstaat een schijnbaar overzichtelijke wereld van goed of fout, schoon of vies, ja of nee. Een wereld waarin het balkon van de buurman buiten beschouwing blijft.

Rapporten lijken elkaar tegen te spreken. "Het ene rapport weet precies uit te leggen waarom wat in het andere rapport staat, niet klopt", zei minister Kamp deze maand in de Kamer. Alleen kenners zien dat vooral de uitgangspunten anders zijn. Het grote publiek denkt eerder dat van deugdelijk onderzoek blijkbaar geen sprake is. Iets wat dodelijk is in een tijd waarin expertise toch al vaak wordt afgedaan als 'ook maar een mening'.

Ook al zijn onderzoekers onafhankelijk, spatzuiver en zo integer als de pest, steeds vaker spelen ze de hoofdrol in een spannend toneelstuk van belangen, invloed en macht – of ze dat nu willen of niet. Een groot dilemma, want ook hun schoorsteen moet roken. En wat is het alternatief? Geen onderzoek meer doen? Alleen heel uitgebreide studies doen die álle aspecten in acht nemen? En wat zijn dan 'alle' aspecten?

Voorlopig ligt de oplossing bij die ándere hoofdrolspeler, de media. Die zouden onderzoek in een bredere context moeten plaatsen. Die zouden inzicht moeten geven in de belangen die spelen en partijen die ze behartigen. 'Waarom verschijnt dit rapport? En waarom nú?' Duiden dus in plaats van doorkoppen. Het gevolg? Beter geïnformeerde burgers en politici die minder makkelijk wegkomen met cherry picking. Wees eerlijk: wie kan dáár nou tegen zijn?

© 2017 Energeia. Alle rechten voorbehouden.