Column

Geef geothermie een eerlijke kans

Bij de gaswinning in Groningen werden de risico’s gebagatelliseerd vanwege de nationale portemonnee. Bij geothermie dreigt hetzelfde, nu uit naam der duurzaamheid. Niet doen, anders hebben we er straks nóg een hoofdpijndossier bij.

Ze logen er niet om, de conclusies van Staatstoezicht op de Mijnen (SODM) in hun eerste rapport over de geothermie-sector: milieu- en veiligheidsrisico’s worden onvoldoende onderkend, wet- en regelgeving wordt niet goed nageleefd en dus zijn de veiligheid van mens en milieu onvoldoende gewaarborgd. Geen enkele geothermist beschikt over een goedgekeurd winningsplan en het aantal overtredingen en incidenten neemt toe. Toe maar.

Maar zo hard als de conclusies, zo lauw waren de reacties op het rapport. Dat was des te opmerkelijker omdat veel risico’s, zoals die op aardbevingen en het weglekken van chemicaliën, vergelijkbaar zijn met die bij gaswinning. Was het rapport dáárover gegaan -met dezelfde conclusies- dan hadden Tweede Kamer en natuur- en milieuorganisaties direct op hun achterste benen gestaan. Dat staan ze nu niet. Ze zitten rustig en zijn stil.

De sector zelf reageerde wél. Men ontkende de problemen niet, maar wees vooral op het feit dat de sector nog volwassen moet worden. Pas tien jaar jong en met slechts veertien systemen in bedrijf -de meeste aangelegd door tuinders die alles van paprika’s en potplanten weten, maar een stuk minder van mijnbouw- wordt nog volop leergeld betaald. Dat ziet SODM ook. Vandaar hun rapport, juist bedoeld om de sector door die lastige pubertijd heen te helpen.

Dat zag de voorzitter van de glastuinbouw-afdeling van LTO Nederland anders. Hoewel SODM in het rapport twaalf concrete aanbevelingen doet -vijf aan de sector, zeven aan het ministerie van Economische Zaken- schoot hij op Twitter vanuit de heup: "Helpt SODM ook aan oplossingen of blijft ze alleen hangen in kritiek op innovatie?" Aanval is de beste verdediging, moet hij hebben gedacht. Of hij had het rapport niet gelezen, dat kan natuurlijk ook.

Dat het altijd nog een tandje erger kan, liet de Groningse politiek zien. Die stad werkt sinds 2014 aan een plan om zo’n 10.000 woningen op aardwarmte aan te sluiten. Dit jaar zou de boor de grond in gaan. Het rapport kwam voor de gemeenteraad en het stadsbestuur als een verrassing, zo zeiden ze. Maar tegelijk zeiden ze ook dat ze er geen aanleiding voor een koerswijziging in zien. Recht-zo-die-gaat, heet dat.

Maar een van de saillantste adviezen van SODM is nu juist om in "potentieel minder veilige of onveilige gebieden", zoals de provincie Groningen, vanwege de gaswinning, plannen nogmaals tegen het licht te houden om te kijken of de risico’s wel aanvaardbaar zijn. Geothermie kan zelf aardbevingen veroorzaken, maar kan ook invloed hebben op gasbevingen. SODM ziet dan ook een aansprakelijkheidsdilemma: wie is straks verantwoordelijk voor welke beving?

In plaats van zich uitgebreid en openlijk achter de oren te krabben -inwoners kunnen het openbare rapport immers ook lezen- stelden partijen zich direct vierkant op achter het stadsbestuur en verantwoordelijk wethouder Gijsbertsen (Groenlinks). Het was vooral SODM dat kritiek kreeg. Volgens de Stadspartij regeert bij de toezichthouder de angst, en de PVDA vond de houding van SODM zelfs "ongepast".

En zo bevestigde Groningen onbedoeld het beeld dat SODM van politici en bestuurders heeft. In hun drang naar groene energie stimuleren ze geothermie, zonder goed op de hoogte te zijn van de risico’s. Je zou in dit geval bijna kunnen concluderen 'zonder goed op de hoogte te willen zijn'. Voor veel politici is het rapport vooral een koude douche op hun duurzame ambities. En dan reageer je of schouderophalend, of geërgerd, of gewoon niet.

Juist omdat geothermie een grote rol in de energietransitie kan spelen, trekt SODM aan de bel. Dat zouden fans moeten waarderen. Want één grote calamiteit, één lekkage met chemicaliën of een blow-out en het zou zomaar eens het einde voor aardwarmte kunnen betekenen in een gepolariseerd klimaat waarin een energiesoort zelfs al kan sneuvelen zonder ooit uit de startblokken te zijn vertrokken, zoals schaliegas.

Niet alleen de sector moet volwassen worden, dat geldt ook voor iedereen die geothermie een warm hart toedraagt. Het kan niet zo zijn dat een toezichthouder met waarschuwingen voor fossiele energie op de schouders gaat, maar diezelfde toezichthouder, met dezelfde waarschuwingen voor een duurzame soort, met pek en veren de stad uit wordt gejaagd. Gelijke monniken, gelijke kappen.

Zoals alle energiebronnen heeft ook geothermie risico’s. Die zijn klein, goed te beheersen en dus geen reden om niet voortvarend en met optimisme met de uitrol van aardwarmte aan de slag te gaan. Maar dan moeten die risico’s wel worden onderkend, net als de zorgen die bewoners in de directe omgeving van een geothermieput ongetwijfeld zullen krijgen. Neem ze serieus en wimpel ze niet af, zoals bijvoorbeeld bij windenergie nog te vaak gebeurt.

Wakker niet onnodig angst aan, predik geen hel en verdoemenis, maar bedek ook niets met de mantel der duurzaamheidsliefde, beste politici en bestuurders. Neem een reëel, genuanceerd standpunt in. Ga dus niet voor even stevig in de bus blazen, ga niet voor dat gemakkelijke zwart of dat comfortabele wit -ga voor grijs. Geef geothermie een eerlijke kans om op een volwassen manier volwassen te worden.

© 2017 Energeia. Alle rechten voorbehouden.