Column

De kunst van het loslaten

Het energiesysteem van de toekomst is Eerlijk, Efficiënt en Effectief. Eerlijk omdat in de prijs van fossiele energiebronnen de nadelige effecten voor onze leefomgeving zijn verwerkt en mensen niet onevenredig betalen voor hun aansluiting op het energienet. Efficiënt omdat marktwerking zorgt voor een optimale markt voor flexibiliteit waarin aggregators in dienst van de klant tot nieuwe business cases komen. Effectief omdat hiermee een toegankelijk, betrouwbaar en betaalbaar energiesysteem voor de komende vijftig jaar ontstaat.

Binnenkort debatteert de Eerste Kamer over de wet Stroom. Het doel van Stroom is om een toekomstbestendig kader voor energiebeleid te bieden. Dat is van groot belang. De energietransitie is immers in volle gang. Om die reden is het prijzenswaardig dat de minister in Stroom een apart artikel heeft gewijd aan een regeling die experimenten de ruimte biedt. In het plenaire debat van de Tweede Kamer hebben meerdere Kamerleden aangegeven deze ruimte graag maximaal benut te zien. Een experiment stelt bedrijven en burgers in staat om een nieuw concept te beproeven dat onder de bestaande regelgeving niet is toegestaan. De minister kan een ontheffing verlenen voor een experiment op het gebied van hernieuwbare energie, energiebesparing of efficiënt gebruik van een systeem. Ook experimenten met als doel het opdoen van praktijkkennis over andere marktmodellen of tariefreguleringssystematieken kunnen hiervoor in aanmerking komen.

Nieuwe initiatieven en de leerervaringen die hiermee worden opgedaan kunnen van doorslaggevend belang zijn bij de transitie die we maken naar een duurzame en CO2-neutrale energievoorziening. Een experiment is volgens de Van Dale een proef om iets uit te proberen. Dit verhoudt zich slecht met dichtgetimmerde wet- en regelgeving waarin op voorhand al strikt duidelijk is wat allemaal niet kan. Per definitie zijn experimenten bedoeld om te proberen, nieuwe concepten te verkennen en op die manier in samenwerkingsverbanden tussen diverse partijen innovatieve initiatieven te ontwikkelen.

De nieuwe wet Stroom levert duidelijkheid voor alle partijen die actief zijn in de energiesector. Hiermee ontstaat een duidelijke scheiding tussen systeempartijen en marktpartijen zoals aggregators en partijen op het gebied van productie, levering en handel. De hoeders van de wet zullen er strikt op toezien dat alle partijen zich houden aan de wet. Er is niets mis met deze vorm van beheren en controleren. Tegelijkertijd moeten we durven loslaten. De energietransitie is per definitie uitdagend, onvoorspelbaar en grillig. Dit vraagt om een andere aanpak die lastig is te vangen in strikte regels en procedures. Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg. Toekomstgericht denken is nodig waarbij innovatie, lokale betrokkenheid en enthousiasme voor duurzame energieprojecten de ruimte krijgen om tot wasdom te komen.

Juist bij experimenten is het de kunst om bestaande regels te durven loslaten. Dit vraagt om lef en om moed. De wet gaat uit van de bekende onderdelen productie, handel, levering en distributie. Nieuwe ontwikkelingen zoals flexibiliteitsdiensten in de vorm van opslag en vraagsturing laten zich echter niet in één van deze hokjes plaatsen. Waar de wet altijd een beschrijving is van het verleden, kijken experimenten vooruit in de tijd. Het is de kunst om hierin bij de experimenteerregeling een goede balans te vinden. Het is geen optie om voor elk denkbaar experiment te beschrijven wat de uitzondering is op de wet. Een carte blanche voor alle mogelijke experimenten is dat evenmin. De grote uitdaging is dus om een werkbare modus operandi voor de experimenteerregeling te vinden. Dit inclusief de keuze voor een organisatie die op praktische en pragmatische wijze toeziet op de juiste uitvoering van de geselecteerde experimenten.

De energiemarkt is inmiddels (meer dan) volwassen. Voor verdere groei is het de hoogste tijd om ruimte te geven, los te laten en op gepaste afstand te kijken naar nieuwe ontwikkelingen. Experimenten zijn nodig om maatschappelijke voordelen te realiseren en de energietransitie mogelijk te maken. Hierdoor ontstaat een paradox: om greep op de situatie te krijgen moeten we bestaande zekerheden en vastomlijnde procedures durven loslaten. Maar alleen als we erin slagen om zonder schroom en terughoudendheid gebruik te maken van experimenteerruimte kunnen partijen gezamenlijk en gericht werken aan een eerlijk, efficiënt en effectief energiesysteem voor de toekomst.

© 2017 Energeia. Alle rechten voorbehouden.