Direct naar inhoud

Energietransitie €17 mrd duurder door hoge rente — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in genre: Geplaatst in sectie:
Geschreven door:
Gepubliceerd op: 14 juni 2023

De gestegen rente maakt investeren in groene energieprojecten minder aantrekkelijk, blijkt uit een onderzoek van Berenschot in opdracht van de NVDE. Terwijl de energietransitie juist nodig is om van volatiele fossiele energieprijzen af te komen, zeggen experts.

De kosten van groene energieprojecten lopen flink op door de huidige hoge rente. Het halen van klimaatdoelen valt daardoor tot 2030 zeker €17 mrd duurder uit, zo stelt de duurzame-energiesector in een woensdag gepubliceerd rapport. Het gaat om de financiering van meer zonnepanelen, windturbines, warmtepompen en aardwarmteprojecten.

“Een kwart van de duurzame-energiebedrijven in Nederland heeft nu al last van de hoge rente”, zegt Olof van der Gaag, van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE). In het ergste geval blazen bedrijven investeringen af, zegt de voorzitter van de branchevereniging van 1.600 bedrijven. “Een hoge rente raakt groene projectontwikkelaars harder dan ondernemers in fossiel, omdat duurzame energieprojecten meer kapitaal nodig hebben. De technologieën zijn nog niet zo goedkoop als fossiel”, zegt Van der Gaag.

Hogere subsidies

De tijd dat geld nagenoeg gratis was, is voorbij. Vanwege de inflatie hebben banken hun rentes de afgelopen maanden verhoogd naar ruim 3%. De NVDE heeft het effect van de gestegen rente laten uitrekenen door onderzoeksbureau Berenschot.

Tot 2050 moet Nederland €163 mrd extra uittrekken om klimaatdoelen te halen. Het kabinet wil aan het einde van dit decennium de uitstoot van broeikasgassen hebben verminderd met minstens 55% ten opzichte van 1990. Het heeft daarvoor €35 mrd beschikbaar gesteld in een klimaatfonds. Wereldwijde investeringen in klimaatmaatregelen blijven ver achter bij wat nodig is om doelen te halen, concludeerde een groot rapport van de Verenigde Naties (VN) vorig jaar. Als landen de komende jaren hun broeikasgassen niet terugdringen, neemt klimaatverandering toe.

De hogere rentekosten slaan neer bij bedrijven, burgers en de overheid, zegt Van der Gaag. Een onderneming betaalt meer voor een lening, waardoor de investering minder rendabel is. Bedrijven rekenen dat deels door in de aanschafprijs van een product, waardoor de burger meer betaalt voor bijvoorbeeld een warmtepomp. Daarnaast leidt een hoge rente tot hogere overheidssubsidies, omdat die gekoppeld zijn aan de kostprijs.

Oplossingen

Donderdag vergadert het bestuur van de ECB over de laatste monetaire ontwikkelingen. De NVDE wil dat de centrale bank duurzaamheidskorting geeft op het rentetarief, zodat investeringen om klimaatdoelen te halen niet stilvallen. De ECB zou dat moeten doen via het TLTRO-programma (Targeted Longer Term Refinancing Operation), zegt Rens van Tilburg, directeur van een financiële denktank van de Universiteit Utrecht.

Dat is een korting die banken krijgen als zij geld lenen bij de ECB. Tijdens de coronacrisis maakten banken hier gebruik van, zodat de economie niet stil zou vallen. Destijds werd het tarief met 0,5% verlaagd, maar in principe kan de ECB zoveel korting geven als hij zelf wil. De centrale bank kan dit financiële instrument nu toepassen bij banken die geld willen lenen voor duurzame projecten, zegt Van Tilburg.

Om te bepalen wat een groen en wat een fossiel project is en om misbruik te voorkomen, zou de ECB de groene taxonomie kunnen hanteren. Dat is een set regels van de Europese Unie die bepaalt wat een duurzame investering is.

Groen monetair beleid

Het is niet de eerste keer dat de ECB wordt gemaand om de energietransitie aan te jagen via haar monetaire beleid. Na mondiale kritiek van economen en klimaatwetenschappers, geeft de centrale bank sinds vorig jaar de voorkeur aan investeringen in groene bedrijfsobligaties boven fossiele. Er zijn ook critici, die menen dat zulk beleid aan politici is en niet aan centrale banken.

De bouw van offshore windpark Blauwwind in 2020, toen de rente veel lager was dan nu. (Foto: Blauwwind)

Volgens Van Tilburg moet de ECB juist doorzetten. “De afhankelijkheid van Russische fossiele energie is de grootste oorzaak van de inflatie nu. Voor stabiele prijzen in de toekomst zijn investeringen in duurzame energie essentieel. Het effect van het huidige rentebeleid op de energietransitie is dus een probleem voor wat betreft prijsstabiliteit in de toekomst.”

Niet alle duurzame projecten worden even zwaar geraakt door de hoge rente, zo laat het onderzoek van de NVDE en Berenschot zien. Bij een rente van 3% blijven de meeste investeringen in zonnepanelen en windturbines rendabel, al zakt de winst wel, zo laat de doorrekening zien. Zonne- en windparken kunnen anders dan een paar jaar geleden zonder subsidie uit. Bij een rentestijging van 3% of meer hebben grote windparken op zee wel opnieuw subsidie nodig om de businesscase rond te krijgen. Projecten voor het maken van groen gas en het winnen van energie uit water lijden het meest onder een hoge rente, aldus het onderzoek.