Direct naar inhoud

Europese Commissie moet met Green Deal oppassen dat ze geen gouden bergen belooft — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in genre: Geplaatst in sectie:
Geschreven door:
Gepubliceerd op: 19 december 2019

Expert | Remco de Boer is adviseur op het gebied van energietransitie

Alles wordt anders, alles wordt beter. Zo kun je de Green Deal die de Europese Commissie (EC) vorige week presenteerde het best samenvatten. Niet alleen wordt Europa in 2050 het eerste klimaatneutrale continent, ook de natuur, de economie en de gezondheid van alle EU-burgers gaan er met deze ‘eerlijke, inclusieve’ transitie op vooruit, aldus de Commissie.

(Illustratie: Hein de Kort voor Het Financieele Dagblad)

Europa’s ‘man op de maan’-moment, noemde Commissievoorzitter Ursula von der Leyen het. Kortom, de ambities zijn groot en de beloften nog groter. En hoewel grootse plannen per definitie beginnen met een stip op de horizon, is niet iedere stip even behulpzaam in de uitvoering.

“Ook Nederland zou in de strijd tegen klimaatverandering zeer ingrijpend op de schop gaan”

Zo lijkt de EC weinig te hebben geleerd van de start van kabinet-Rutte III in 2017. Ook ons land zou toen, in de strijd tegen klimaatverandering, zeer ingrijpend op de schop gaan. De aanpak zou historisch, groots en alles verstorend worden – er was geen ontkomen aan.

Diederik Samsom, voorzitter van een van de vijf klimaattafels die het Nederlandse klimaatbeleid moesten ontwerpen, kwalificeerde die bravoure later als onverstandig. “Een ambitieus klimaatakkoord wordt dan een onnodige klimaatprovocatie”, schreef hij in een mea culpa-achtige column in de Volkskrant.

Uiteindelijk rolde er dit jaar, vlak voor de zomer, een met veel kunst- en vliegwerk in elkaar gezet compromis uit de bus. Wel had inmiddels Forum voor Democratie electoraal vleugels gekregen, onder meer door zich vrijwel als enige partij tegen het voorgestelde klimaatbeleid te keren.

Hoewel diezelfde Diederik Samsom nu kabinetschef is van Green Deal-Commissaris Frans Timmermans, barst het ook in Brussel weer van de gezwollen taal. Van een echte ‘deal’ is nog geen sprake. Op de Europese top, vorige week, waren alle regeringsleiders, op die van Polen na, het dan ook vlot met het voornemen eens. Op het spel stond er immers nog weinig concreets.

Iets vergelijkbaars zagen we in 2015, in Parijs. Vrijwel alle landen stemden toen in met het inmiddels beroemde internationale klimaatakkoord. Dat konden ze makkelijk doen, omdat instemming de landen nauwelijks tot iets verplichtte. Ze mochten zelf hun reductiedoel stellen, er stonden geen sancties op het niet halen ervan, en ze konden zich desgewenst uit het verdrag terugtrekken.

Net als toen in Parijs is ook nu in Brussel het idee dat het publiekelijk uitspreken van steun – zelfs al is het maar voor alleen die stip op de horizon – betekent dat er voor de landen geen weg meer terug is. Dat hun burgers zo bezorgd zijn over klimaatverandering dat ze hun volksvertegenwoordigers dwingen eerder meer, dan minder maatregelen te nemen. Dit is echter een misvatting.

Dwarsliggers

Want kijk naar de landen die dit weekend tijdens de VN-klimaattop in Madrid dwars lagen, waaronder de Verenigde Staten, Brazilië en Australië. In 2016 stond Donald Trump’s afkeer van klimaatbeleid zijn verkiezing tot 45e president van de VS niet in de weg. Vorige maand startte het land officieel de procedure om zich uit ‘Parijs’ terug te trekken.

In 2018 koos Brazilië de rechts-populistische Jair Bolsonaro – bijnaam Trump of the Tropics – tot president. Ook hij heeft niets met ‘klimaat’. En Australië gaf dit jaar bij de parlementsverkiezingen, waar klimaat een van de belangrijkste campagnethema’s was, de voorkeur aan een centrum-rechtse regering die weinig van klimaatbeleid wil weten.

Maar ook China, dat na de verkiezing van Donald Trump nog verkondigde samen met de Europese Unie de mondiale klimaatkar te gaan trekken, trapte afgelopen weekend bij de top in Madrid op de rem. De Chinese economie hapert en dan is het hemd al snel nader dan de rok, zo blijkt.

Door nu met grote woorden en beloften in de categorie ‘gratis bier’ te komen, neemt de EC een risico. Voor je het weet versterkt het vooral het toch al grote wantrouwen bij de bevolking tegen de ‘Brusselse bureaucraten’ en geeft het populisten dat laatste, beslissende zetje in de rug.

En waarom? Waarom zoveel bombarie? De EU was de afgelopen jaren immers al vrij succesvol, onder meer op het gebied van energie-efficiency en met het Europese emissiehandelssysteem. Vergeleken met 1990 heeft de EU als enige continent broeikasgassen gereduceerd, inmiddels zo’n 23%. Dat percentage zal fors omhoog moeten en ook op andere terreinen moet de EU meer resultaten boeken. En dat kan, ook zonder ‘klimaatprovocatie’.

Neem bijvoorbeeld Duitsland. Daar bereikte de Bondsregering zondagnacht met de deelstaten overeenstemming over verhoging van de CO2-heffing op brandstof, een aanscherping van het klimaatplan dat in september werd gepresenteerd. Fossiel rijden wordt duurder, reizen met de trein goedkoper.

En zo wordt er op veel meer plekken in Europa, vaak in relatieve luwte, gewerkt aan klimaatmaatregelen. Ambitie is daarbij essentieel. De lat moet voortdurend net wat hoger worden gelegd. Maar je hoef niet op voorhand van de daken te schreeuwen dat je dat gaat doen. Gouden bergen beloven is niet heel slim. Daarmee organiseer je slechts toekomstige teleurstelling. Doe dingen vooral omdat ze effectief zijn, niet omdat ze politiek handig zijn en publicitair goed klinken.

Voorlopig is de Europese Green Deal vooral een grote, felgekleurde politieke paraplu, waaronder vele mogelijke maatregelen schuilgaan. Hoe groter en feller de Commissie de paraplu de komende tijd maakt, hoe groter de kans dat burgers uiteindelijk niet applaudisseren maar de barricaden op gaan. Gele hesjes zijn snel aangetrokken.

Remco de Boer is onderzoeker, adviseur en publicist op het gebied van de energietransitie. Reageer via expert@fd.nl.