Direct naar inhoud

Frans Timmermans: Klimaatwanhopers zijn mijn grootste zorg — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in genre: Geplaatst in sectie:
Gepubliceerd op: 9 november 2020

Eurocommissaris Frans Timmermans gaat zich actief mengen in de komende verkiezingscampagne, zegt hij in gesprek met het FD. “We moeten mensen ervan overtuigen dat onze klimaataanpak zin heeft.”

Een klein jaar corona heeft veel kapotgemaakt. Maar de Green Deal van Eurocommissaris Frans Timmermans, die moet leiden tot klimaatneutraliteit in 2050, staat nog fier overeind. De belangrijkste pijlers zijn aangewezen, de strategieën bepaald.

Eurocommissaris Frans Timmermans (Foto:Dati Bendo/EU)

Het komende jaar staat in het teken van nadere invulling en implementatie. Maar dat niet alleen. Er staan belangrijke verkiezingen voor de deur, in onder meer Nederland. Klimaat zal daarbij een rol spelen, net als de zin en onzin van de Europese Unie.

Timmermans zal, zo laat hij weten in een interview met het FD, niet aan de zijlijn blijven staan. Hij is klaar voor het debat. ‘Een van de grootste valkuilen waar ik voor vrees is dat er een tegenstelling gecreëerd wordt tussen groen en sociaal. Dit terwijl je ze juist moeten laten versmelten om ze allebei te laten slagen.’

De EU kan wel wat nieuw elan gebruiken nu de oorspronkelijke bestaansreden – vrede – vervaagt. Kan de Green Deal daarin voorzien?

“De tijd is ontwricht, zoals Shakespeare schreef in Hamlet. De zaken zijn niet zoals ze behoren te zijn en dat moet worden rechtgezet. Dat was tijdens de oorlog zo, toen de Europese gedachte werd geboren. En nu weer. De Green Deal is meer dan een antwoord op de klimaatcrisis. We zijn geconfronteerd met een aantal crises tegelijk. We hebben de pandemie, de biodiversiteitscrisis. Maar er is door de digitalisering ook een industriële revolutie gaande die tot immense maatschappelijke verschuivingen leidt. Landen kunnen dit niet zelf oplossen. De Europese Unie moet dat gaan sturen, als onderdeel van de wereldgemeenschap. Dat besef begint door te dringen en de Green Deal is daar een heel concrete expressie van.”

Is de Green Deal daarmee ook een statement tegen leiders die voor een alleingang kiezen en de klok juist terug willen draaien?

“Je kunt mensen voorspiegelen dat je ze terug leidt naar een glorieus verleden – dat in mijn ogen nooit heeft bestaan – maar op een gegeven moment komt de realiteit om de hoek kijken. De pandemie heeft daarbij een grote rol gespeeld. Die laat zich niet wegtoveren met retoriek en gescheld. Je kunt mensen niet alleen maar comfort bieden met taal, je zult ook concrete oplossingen moeten aandragen en dat moet op grotere dan nationale schaal. Dat besef dringt door. Het is bijvoorbeeld heel duidelijk tot uitdrukking gekomen in het historische besluit van de Europese Raad in juli (toen regeringsleiders akkoord gingen met het gezamenlijk aangaan van schuld voor het optuigen van een herstelfonds, red.). Een half jaar eerder hadden mensen dat nog onmogelijk geacht.”

Europa wil vol gas geven bij het tackelen van de klimaatcrisis. Dat valt te prijzen, maar kent ook zijn risico’s. Want soms is het beter en vooral goedkoper om even te wachten, kijk naar hoe de prijs van zonnepanelen is gekelderd.

“In een industriële revolutie zitten altijd hoofdprijzen en missers. Soms gok je op het verkeerde paard. Maar het niet nemen van risico’s zet je per definitie op achterstand. Ik kan me nog herinneren dat Hillary Clinton, toen we allebei minister van buitenlandse zaken waren, tegen mij zei dat ze jaloers was op mijn mobiele telefoon waarmee ik overal op de wereld kon bellen, terwijl zijzelf twee of drie toestellen nodig had. Europa was toen nog leidend met bedrijven als Nokia en Ericsson. Maar die bedrijven dachten: een computer in je hand, dat wordt niks. Dat moment hebben we dus gemist. De Europese auto-industrie heeft ook lang gedacht dat zuiniger motoren volstaan en dat investeren in elektrisch rijden niet nodig was. Nu lopen we achter de feiten aan en moeten we in zien te halen wat in Azië al vergevorderd is.”

U wilde deze klimaatportefeuille per se hebben.

“Voor de Europese verkiezingen van 2019 heb ik campagne gevoerd voor een toekomst die duurzaam is, fair, en waar iedereen meeprofiteert. Juist dat komt samen in het programma van de Europese Commissie. De eerste speech van Ursula von der Leyen als Commissievoorzitter helde heel sterk over naar waar sociaaldemocraten in Europa campagne voor hadden gevoerd. Von der Leyen ziet de Green Deal als een topprioriteit en dat maakt het ook makkelijker om het in haar christendemocratische familie te verkopen. Maar ik heb echt moeten knokken voor deze portefeuille, want er waren meer kapers op de kust.”

Zolderinterview

Timmermans heeft voor het online-interview plaatsgenomen in zijn zolderkamertje. Achter hem is een banner van de Europese Commissie geplaatst, wat zorgt voor het nodige EU-gevoel. Hij draagt een hoodie met daarop de tekst ‘The Only Boss I Listen to’, een verwijzing naar zijn favoriete zanger Bruce Springsteen.

“Qua kleding ben ik niet zo van decorum, tot verdriet van mijn vrouw overigens’, zegt Timmermans, terwijl zijn zoon een mok koffie komt brengen, ‘ik zie trouwens sowieso dat de mores veranderen door al het online-vergaderen. Ik draag ook bijna nooit meer een das.”

Maar, zo ontboezemt de Eurocommissaris, er is wel een verschil tussen twee journalisten als gesprekspartner of een burgemeester van pakweg Katowice. “Ik heb hier van alles klaarliggen dat ik snel kan aantrekken. Een vest, een hemd, een jasje. Dan ziet niemand dat ik hier soms in een joggingbroek zit.”

De coronapandemie heeft uw klimaatplannen, die immense investeringen vergen, redelijk ongemoeid gelaten. Maar als de crisis zich verdiept kunnen lidstaten alsnog op de rem gaan staan. Bent u daar bevreesd voor?

“Wat ik merk is dat iedereen – bedrijfsleven, politiek, samenleving – ervan doordrongen is dat het herstel duurzaam moet zijn wil het kunnen slagen. Ik denk dat dat blijft. Heel veel sectoren stonden al voor een noodzakelijke herstructurering, dat is nu alleen maar versneld. De Green Deal is daarbij een hoeksteen gebleven.”

Overheden trekken nu grif de portemonnee om de economie draaiende te houden. Nieuwe rondes van bezuinigingen kunnen straks wel eens nodig zijn, zodat het momentum kan gaan draaien.

“Maar wanneer dan? Je ziet dat zelfs in Nederland nu heel anders gedacht wordt over de verhoudingen tussen investeringen en schulden, zeker nu we zien dat de rente over langere tijd laag zal blijven. Het rendeert meer om te investeren dan om te sparen. Los daarvan denk ik dat als het optimisme weer wat toeneemt de consumentenbestedingen ook weer aantrekken. In heel veel landen zijn burgers nu ongelooflijk aan het sparen door alle onzekerheid. Als die onzekerheid verdwijnt, zal de druk om te bezuinigen afnemen.”

U had zich voorgenomen naar de mensen toe te gaan om uw beleid te verkopen, maar dat is door corona veel lastiger geworden. Hoe lost u dit op?

“Ik spreek de hele dag met mensen door heel Europa zoals wij dat nu ook doen tijdens dit online-interview. Ergens is dat dodelijk vermoeiend, dat zal ik niet ontkennen, maar het kan ook heel effectief zijn, omdat je snel een gesprek kunt opzetten.”

Maar de Poolse mijnbouwer, die minder goed thuis is in de digitale wereld, zult u zo niet bereiken. Terwijl u juist die moet overtuigen dat de Green Deal ook voor hem kan werken.

“Maar die hebben vakbonden waarvan ik de leiders wel spreek. Natuurlijk heeft het mijn voorkeur ernaartoe te gaan en hopelijk kan dat ook snel weer. Onlinegesprekken zijn altijd beschaafd en precies, maar het is ook goed om in contact te komen met mensen die boos zijn en dat willen uiten. Overigens heb ik gemerkt dat niemand in de mijngebieden betwist dat er in kolen geen toekomst meer zit. Daarom hebben wij ook de plicht om die regio’s een ander perspectief te geven. De demografie helpt ons; we komen straks mensen tekort. Dus we moeten in mensen investeren en niet in bedrijven die op omvallen staan en dat over een paar jaar alsnog zullen doen. We moeten echt duurzame industrie met potentieel naar die regio’s brengen, zoals zonnepanelen of elektrische auto’s.”

Een nieuwe biodiversiteitsstrategie is onderdeel van de Green Deal. De ambitie is hoog en kan zelfs het draagvlak onderuithalen. Waarom is dit zo belangrijk?

“Biodiversiteit heeft nog niet hetzelfde gevoel van urgentie als de klimaatcrisis. Maar als burgers gaan inzien welke risico’s we lopen als er een miljoen soorten verdwijnen dan kan een vergelijkbaar momentum ontstaan. De pandemie zal daarbij helpen, omdat veel mensen begrijpen dat dit mede het gevolg is van het feit dat onze verhouding met de natuur uit het lood is geslagen en we daar wat aan moeten doen. In 2050 zal er nog steeds uitstoot van CO₂ zijn. Dus moeten we ervoor zorgen dat deze door de natuur wordt opgenomen, zodat we netto op nul uitkomen en klimaatneutraal zijn. Daarvoor hebben we grasland en bossen nodig. Maar bossen zijn in veel delen van Europa in heel slechte staat. Biodiversiteit is nodig om die bossen weer gezond te krijgen.”

Volgens de plannen wordt 30% van land en zee beschermd gebied. Den Haag heeft al gezegd dat dit voor het drukke Nederland lastig wordt en dat die percentages Europees moeten gelden en niet per lidstaat. Snapt u die opstelling?

“Ik denk dat je erg moet oppassen met dat soort redeneringen. Want het is hetzelfde argument dat landen gebruiken die voor hun energievoorziening nog grotendeels op kolen zijn aangewezen. Die zeggen dat de klimaatdoelen wel voor Europa als geheel moeten gelden en niet voor hen omdat zij het moeilijker hebben. Natuurlijk is het voor een dichtbevolkt land als Nederland veel moeilijker gebieden af te schermen dan voor pakweg Estland, dat qua oppervlakte even groot is, maar veel minder mensen telt. Maar we zijn technologisch ver gevorderd en er is ook bij de Nederlandse bevolking een groeiende behoefte aan gezond evenwicht met de natuur.”

In Nederland zwelt de roep om nieuwe kerncentrales aan. Hoe voelt u zich daarbij?

“De Europese Commissie heeft niets tegen kernenergie. Ik hoop alleen wel dat we daar in Nederland een rationele discussie over kunnen voeren. Dat was in de jaren zeventig en tachtig niet zo. Toen was het bijna een geloofsartikel waar je voor of tegen was. De meerderheid die tegen was heeft het pleit toen gewonnen en soms heb ik het idee dat die anderen nu denken: deze keer winnen wíj. Wees alsjeblieft niet ideologisch zoals toen, maar kijk er praktisch naar.”

“De Europese Commissie heeft niets tegen kernenergie, maar kijk er rationaal naar”

“Natuurlijk, kerncentrales stoten geen CO₂ uit en dat is een groot voordeel. Maar voor de grondstoffen ben je weer afhankelijk van anderen, je hebt te maken met het afvalprobleem en het is verdraaid duur. Met de dalende prijzen voor zonne- en windenergie is het de vraag of het loont. Maar als ik af en toe het enthousiasme zie waarmee wordt gesteld ‘we willen nú kerncentrales’ vraag ik me af of het allemaal zo rationeel benaderd wordt.”

Het klimaat zelf is voor sommige politieke partijen ook een geloofsartikel geworden. Bent u bang dat dat een negatieve rol kan gaan spelen bij de Nederlandse verkiezingen en gaat u zich nog mengen in de campagne?

“Waar ik me de meeste zorgen over maak zijn niet de klimaatontkenners, maar de klimaatwanhopers, mensen die zeggen ‘val me hier niet mee lastig, het heeft toch geen zin meer, laten we nou niet al het geld daaraan besteden’. Die mensen moeten we zien te overtuigen dat het wel zin heeft. Als we bijvoorbeeld huizen gaan renoveren en isoleren worden ze meer waard, gaat de energierekening omlaag en de luchtkwaliteit omhoog. En dat kan op redelijk korte termijn. Ik ga in de campagne mijn best doen om de klimaatcrisis in de breedte te belichten. De aanpak daarvan is alleen mogelijk als je op een sociaal verantwoorde manier herverdeelt. Iedereen moet meekunnen, als er verliezers zijn gaat het niet gebeuren.”