Geen douchegel

“Ik krijg nooit een Rituals-pakket of iets van Stella Maris”, verzucht ik tegen vriendin Iris. We zijn op de terugweg van een cursus en bespreken het sprekerscadeau dat je krijgt bij evenementen. “Laatst zei iemand tegen mij dat hij júist voor de wijn had gekozen in plaats van de douchegel omdat Fransen zo van wijn houden.” Maar ja, ik ben een ex-Française en ik drink geen wijn. En ik vind bloemen superstom. En de meeste chocoladerepen niet te pruimen. Ja, dan ben je wel door de cadeau-inspiratie heen, hè. Al is er nog het risico dat iemand je een managementboek geeft, mogelijk nóg erger.

Ik schreef heel lang geleden hoe ik in Noordoostpolder ooit een pakket kreeg vol vergeten groenten voor een verhaal over het macroperspectief van de energiemarkt. Sprekersklussen kosten veel tijd. Tijd die ik, als ik heel eerlijk ben, niet heb of niet wil maken. Je moet afstemmen met de organisatie, nadenken over je verhaal, slides bouwen of oude slides van nieuwe cijfers en grafieken voorzien. Je moet voor de spiegel oefenen, je haar kammen en outfit strijken. Er op die dag heen reizen, altijd naar de middle of nowhere. Zogenaamd “bereikbaar met het OV” zoals alleen mensen zeggen die zelf nooit in een bus hebben gezeten.

Je bent de hele middag of ochtend kwijt en bij thuiskomst is niet alleen je sociale batterij helemaal op, maar is je inbox ondertussen weer volgelopen. Nee, veel plezier doe je mij er niet mee. Maar dan komt er wel eens een uitnodiging langs waar je wel zin in krijgt. Voor een clubje mensen die concreet vastlopen en je de hele middag bestoken met praktische vragen. Dan voegt je verhaal kennelijk iets toe. Of een keertje voor het afscheid van de voorzitter van een collega-coöperatie. Ik moest er wel op een zaterdag all the way naar Limburg voor rijden in de elektrische deelauto. Helemaal in stijl natuurlijk. Maar ook dat voelde waardevol.

Een week of zes geleden werd ik benaderd door een organisatie die jongerenborrels organiseert over energie. Toen ik jong was ging ik weliswaar naar heel andere borrels maar ik vond het leuk en vleiend dat ze mij benaderden. “Wil je ons iets komen vertellen over de verkiezingen”, vroegen ze bij ons online kennismakingsgesprek. Tja, maar op het moment van het praatje zouden de verkiezingen voorbij zijn: wat heeft het dan nog voor zin?

We spraken af dat ik het eerst zou hebben over waar de verkiezingen – qua energie en klimaat – over hadden kúnnen gaan. Wat speelt er nu op de energiemarkt? Daarna zou ik per energieonderwerp kijken naar mogelijke coalities: waar kunnen de partijen het wel met elkaar eens worden en waar niet? Dit is uiteraard allemaal erg theoretisch, omdat ik me geen illusie maak dat energie in deze formatie een dealbreaker zal worden.

Ik begon die avond dan ook met de vraag wie energie en klimaat in zijn of haar keuze had laten meewegen in deze ronde. Zo goed als alle handen schoten omhoog, inclusief de mijne. “Voor wie was energie en klimaat beslissend?” Vijf handen bleven in de lucht. Ik trok mijn hand ook terug. Hoe belangrijk ik de strijd tegen klimaatverandering en een eerlijke verdeling van lusten en lasten van het energiebeleid ook vind: het was in deze ronde niet wat mijn stem bepaalde.

Het was dan ook te merken aan de energieparagrafen: korter, wat algemener, beetje vage kreten en eigenlijk weinig nieuwe ideeën. En toch is er wat energie en klimaat betreft bizar veel aan de hand. Zo gaan veel van de conflicten die in de wereld spelen, gepaard met economische belangen rondom fossiele energie. Kijk alleen naar de huidige spanningen tussen Trump en zijn zuidelijke buren.

Als het aan mij gelegen had, was dit een verkiezing geweest rondom de toegenomen en zorgwekkende afhankelijkheid van Amerika en China voor enerzijds ruwe olie en anderzijds componenten van windmolens, batterijen of zonnepanelen. Over het gebrek aan een plan om CO₂-vrij regelbaar vermogen voor de korte en middellange termijn te waarborgen zonder in te grijpen op de markt waar duurzame bronnen eerlijk moeten kunnen concurreren. Over hoe wij voor ongeveer alles wat wij moeten bouwen vastlopen op bezwaren van de omgeving. En over hoe het energiebeleid nu inherent onrechtvaardig is ingericht. Met schijnparticipatie van de doelgroepen die er vervolgens zelf van profiteren. Ja, er waren echt genoeg redenen geweest om energie en klimaat tot de kern te maken van deze verkiezingen.

Voor mijn presentatie had ik gekeken naar waar de partijen het eventueel met elkaar zouden kunnen vinden. Ik maakte met de coalitiebouwer lijstjes van voors en tegens op thema’s als industriepolitiek, kernenergie, wind-op-land of isolatie. Hierbij ook met het publiek mijn reflectie gedeeld rondom de nuanceverschillen. Want ja, een isolatieoffensief, dat willen ze allemaal (nou bijna dan), maar gaat het via een verplichting, een gemeentelijk isolatiebedrijf of korting op de huur: daar zijn de meningen over verdeeld en de praktijkkennis is zo goed als afwezig.

Aan het einde van mijn verhaal was er ruimte voor vragen en de discussie ging nog een tijdje door. Scherp, respectvol en met veel ruimte voor humor. Heerlijk. Ik kreeg een rondje applaus en ruimde mijn aantekeningen op. “We hebben nog lang nagedacht over wat wij jou moesten geven”, concludeerde een van de organisatoren. “Je wilde immers geen bloemen, wijn of chocolade.” Zou ik nú wel de begeerde douchegel krijgen? “We hebben Parijs voor je gemaakt, omdat daar het akkoord tien jaar geleden gesloten is en wij jou een net-zero Parijs wilden geven: eentje die gelukt is!”

En in mijn handen kreeg ik een grote taartendoos gedrukt met erin een 3D-geprint schilderijtje met een Eiffeltoren met wieken en Les Invalides als zonnevel, een H₂-terminal en wat grootschalige batterijen die één van hen ontworpen en afgedrukt had. En terwijl ik dat kleine, utopische Parijsje vasthield, voelde het alsof iemand eindelijk had begrepen wat mij echt beweegt en kan raken.