Direct naar inhoud

Groene toekomst van Tata Steel allerminst zeker — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in genre: Geplaatst in sectie:
Gepubliceerd op: 19 januari 2023

Anderhalf jaar geleden kondigde Tata Steel Nederland aan vanaf 2030 te willen overstappen op staalproductie met groene waterstof, waardoor de CO₂-uitstoot met miljoenen tonnen vermindert. Maar de wereld is sindsdien drastisch veranderd. Tata wacht “een reusachtige transitie” met “een strak tijdsschema”.

Hans van den Berg, bestuursvoorzitter van Tata Steel Nederland, tijdens de openingsceremonie van het 85e Tata Steel Chess Tournament, afgelopen vrijdag in Wijk aan Zee. (Foto: Olaf Kraak/ANP)

Op de burelen van Tata Steel in Velsen-Noord zijn er vele kopzorgen over de toekomst, zoals de lange vergunningstrajecten, de miljarden die nodig zijn voor de financiering van een fabriek voor groen staal en het verdwijnen van gratis uitstootrechten in de EU. “We gaan nu samen met het ministerie heel gedetailleerd door alle plannen, businesscases en financieringsmogelijkheden die voor de groene plannen nodig zijn”, zegt bestuursvoorzitter Hans van den Berg in gesprek met het FD.

Tussen ambitie en realiteit gaapt een groot gat. Het productieproces voor het maken van 7 miljoen ton staal per jaar veranderen, kent tal van onzekerheden. Want wat wordt straks de prijs van groene waterstof bijvoorbeeld, dat steenkool als grondstof voor het maken van staal moet vervangen? Die markt bestaat nu nog niet.

Nog heel veel losse eindjes dus, die wel allemaal de komende paar jaar aan elkaar moeten worden geknoopt. En dat moet gebeuren in een tijd dat het bedrijf niet alleen onder vuur ligt van de directe omgeving vanwege de schadelijke uitstoot, maar ook van de landelijke politiek en maatschappij die snelle stappen eist van de staalfabrikant.

Stofregens

Op het hoofdkantoor in India zijn ze zich goed bewust van de lokale problemen, zegt Van den Berg. “Het imago hier in Nederland baart ze in India natuurlijk ook zorgen.” Daarom heeft Tata een programma opgezet om voor 2030 al stappen te zetten. Daar heeft Tata Steel Nederland in overeenstemming met ‘India’ ruim €300 mln voor vrijgemaakt.

Tata Steel wil de uitstoot vanaf zijn terrein onder andere terugdringen door een achttien meter hoog windscherm rondom de opslagplekken van grondstof te bouwen. Het scherm moet de wind breken zodat er minder stof richting bewoond gebied waait.

Maar de installatie van het scherm is later begonnen dan gepland, omdat een zogeheten quickscan moest worden uitgevoerd waarbij de gevolgen voor de natuur in kaart zijn gebracht. “Het gaat in 2023 net wel of net niet lukken.” Als zoiets ‘kleins’ als een stofscherm al tot vertraging leidt, hoe zeker is dan de groene transformatie van heel Tata Steel IJmuiden?

Duurzaamheidsmanager weg

Vóór 2030 moeten de nieuwe installaties bij Tata Steel in IJmuiden draaien. Daar moet een terrein van zestig voetbalvelden voor worden vrijgemaakt, vertelde duurzaamheidsmanager Annemarie Manger afgelopen zomer aan het FD. Zij is intussen vertrokken. Van den Berg heeft de leiding over de transitie nu op zich genomen. “We hebben de taken wat herverdeeld”, legt Van den Berg uit. “Ik ben niet langer ook de operationele baas van Tata in IJmuiden. Ik kan me nu helemaal aan de groene transitie wijden.”

De eerste fase is het nieuwe productieproces ontwerpen. Afgelopen jaar investeerde Tata daar €65 mln in: drie grote ingenieursbureaus zijn gecontracteerd en gaan de nieuwe installaties ontwerpen.

De daadwerkelijke bouw gaat een veelvoud kosten. Precieze bedragen noemt Van den Berg niet, maar het gaat waarschijnlijk om enkele miljarden euro’s. Een bedrag dat Tata voor een groot deel zelf gaat ophoesten. De overheid moet iets minder dan de helft gaan bijdragen, zegt Van den Berg. Dat is in lijn met hoe andere Europese landen dit financieren.

Makkelijk zullen de gesprekken met de overheid niet verlopen, getuige de signalen die Den Haag afgeeft. De waarnemend hoogste ambtenaar op het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK), Gerdine Keijzer-Baldé schrijft deze donderdag in economenblad ESB dat overheidsbeleid niet alle bedrijven kan helpen om de moeilijke overgangsfase naar een klimaatneutrale industrie te overbruggen. “Wij zijn goed in contact en constructief in gesprek met EZK over maatwerk voor onze groenstaalroute”, reageert Van den Berg.

Steunpakketten in de VS

Dat de VS een enorm steunpakket voor de Amerikaanse staalindustrie heeft aangekondigd helpt niet, want de concurrentiepositie van Europese staalfabrikanten komt onder druk te staan. Ondertussen loopt ook de maatschappelijke druk op. Krijgt Tata wel de tijd en ruimte om zijn groene plannen door te voeren? Moet het niet sneller en gedurfder? In Scandinavië levert het Zweedse SSAB bijvoorbeeld nu al fossielvrij staal vanuit een proeffabriek. “Ze hebben een goed verhaal, maar tot op de dag van vandaag produceren wij staal met minder CO₂-uitstoot”, pareert Van den Berg.

Scandinavische concurrenten beschikken over een grote hoeveelheid goedkope duurzame waterkracht. Niettemin zegt Van den Berg niet bang te zijn dat zij sneller en goedkoper kunnen overstappen op het maken van groen staal. “Je moet het hele speelveld bezien. In totaal wordt er zo’n tachtig miljoen staal in Europa gebruikt. Daarvoor zijn meerdere fabrieken nodig. En dan zitten wij hier niet verkeerd aan zee, waar waterstof en groene stroom kunnen aanlanden.”

“Wij zitten hier niet verkeerd aan zee, waar waterstof en groene stroom kunnen aanlanden.”

Hans van den Berg

Dat is belangrijk want voor het maken van groen staal zijn enorme hoeveelheden waterstof nodig. Dat kan per schip worden geïmporteerd, per pijpleiding worden aangevoerd uit andere landen waar de energiekosten laag zijn, of in een grote waterstoffabriek worden gemaakt met groene stroom van windmolenparken op de Noordzee.

Waterstoffabriek

HyCC, waarmee Tata Steel in een samenwerkingsverband zit voor een waterstoffabriek, hengelde onlangs een subsidie binnen voor zo’n fabriek, maar de omvang daarvan is alweer achterhaald. “Die is eigenlijk een maat te klein voor ons”, aldus Van den Berg. “We kijken nu naar grotere opties voor een waterstoffabriek.”

Ook alle infrastructuur voor de import van groene waterstof bestaat nog niet. Dat maakt het lastig inschatten hoeveel waterstof er straks beschikbaar zal zijn en tegen welke prijs.

Nieuwe overnamepoging?

Toen het Zweedse SSAB begin 2021 een voorgenomen overname van Tata Steel IJmuiden afblies, was dat volgens het Zweedse bedrijf vanwege de hoge verduurzamingskosten in IJmuiden. Inmiddels zijn we twee jaar verder en heeft Tata Steel Nederland net als SSAB gekozen voor de waterstofroute naar groen staal. Is daarmee een nieuwe poging tot samengaan denkbaar geworden?

“Consolidatie in Europa zou misschien kunnen, maar op dit moment is de onzekerheid in de staalindustrie heel groot. Dat maakt het vaststellen van een waarde van een staalbedrijf heel lastig”, zegt Van den Berg. “Ondertussen gaan wij volop door met onze eigen groene staal plannen.”