Direct naar inhoud

Groningen eerste provincie met subsidie voor vliegtuigdetectie bij windturbines — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in genre: Geplaatst in sectie:
Geschreven door:
Gepubliceerd op: 21 juni 2023

De provincie Groningen gaat windparkexploitanten stimuleren om de rood-knipperende obstakelverlichting op windturbines alleen aan te zetten wanneer er een vliegtuig in de buurt is. De provincie subsidieert 40% van de aanschaf- en installatiekosten van een naderingsdetectiesysteem. De verwachting is dat meerdere provincies zullen volgen, en exploitanten zullen toehappen.

De rood-knipperende obstakelverlichting is verplicht gesteld door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) bij windturbines van 150 meter en hoger. Maar dat de verlichting omwonenden overlast bezorgt, wordt breed erkend. Aangezien de verlichting uitsluitend bedoeld is als waarschuwing voor vliegverkeer, leidde dit tot de gedachte dat de lichten ook alleen hoeven aan te floepen wanneer er een vliegtuig in de buurt is. Dat zette de deur open voor de komst van vliegtuignaderingsdetectiesystemen bij windparken.

Die gedachte bleek eenvoudiger dan de uitvoering. Er is gesproken over een verplichte invoering van een naderingsdetectiesysteem, maar daar wilde het kabinet niet aan. Dat was echter geen showstopper: volgens branchevereniging van de windindustrie NWEA is de animo onder haar leden groot om vrijwillig zo’n systeem te gebruiken. De windbranche heeft wel twee voorwaarden: de regels moeten duidelijk en verankerd zijn en er moeten afspraken worden gemaakt over waar de kosten neerdalen.

Over die kostenverdeling is lang gesoebat, maar daar lijkt nu een einde aan te zijn gekomen. NWEA, de provincies en het Rijk zijn overeengekomen dat exploitanten 60% van de kosten dragen, en het Rijk en de provincie ieder 20%. Afgesproken is dat het Rijk de provincies betaalt en de provincies vervolgens de exploitant. Zo gaat het ook in Groningen, die nu als eerste provincie een subsidie openstelt. Overigens geldt de bekostiging alleen voor bestaande windparken. “Bij nieuw te realiseren windparken speelt het vraagstuk niet, aangezien het dan onderdeel kan uitmaken van de totale businesscase en de daaraan gerelateerde SDE++-parameters”, stelt een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat desgevraagd.

De wettelijke basis ontbreekt nog altijd, maar dat is inmiddels ook geen reden meer om niet verder te gaan met de naderingsdetectiesystemen. De Omgevingswet zou de juridische basis leveren, maar is nog altijd niet ingevoerd. Zonder die basis zou het voor de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) niet mogelijk zijn om de systemen te toetsen en op de regels te handhaven. Maar vooruitlopend op de inwerkingtreding geeft de ILT toestemming aan pilotprojecten, en dat zou voldoende moeten zijn om voortgang te maken.

Eerder waren de windturbines van Windpark Krammer op de Zeeuwse Krammersluizen permanent rood verlicht als de zon onder was. Door een nieuw detectiesysteem voor vliegtuigen is bovenstaand beeld met verlichte turbines alleen nog te zien als een vliegtuig of helikopter dichtbij komt. (Foto: Windpark Krammer)

Daar zijn er ook al een aantal van. Windpark Krammer van de coöperaties Zeeuwind en Deltawind was het eerste park dat een transpondersysteem gebruikte om in de gaten te houden of er vliegtuigen in de nabijheid zijn. Elk vliegtuig heeft standaard een transponder aan boord, een kastje dat voortdurend een signaal uitzendt. De windturbines krijgen een ontvanger die het signaal herkent. Zo kan een naderend vliegtuig worden opgemerkt en dan zullen de rode knipperlichten aan springen.

Een andere optie is een radar die zelf de aanwezigheid ‘ziet’ van een vliegtuig bij een windpark. Met dit systeem is Windpark Fryslân in het IJsselmeer uitgerust, maar omdat het duurder en omslachtiger is dan het transpondersysteem zal dit vermoedelijk weinig navolging krijgen. In Gelderland installeert Pure Energie bij windpark Bijvanck een transpondersysteem, en ook windpark Jacobahaven van E-connection krijgt zo’n systeem.

Navolging

Nu regelgeving en kostenverdeling op orde zijn, zullen waarschijnlijk meer windparken volgen. Bijvoorbeeld bij windpark Wieringermeer van Vattenfall bestaat die intentie -development manager onshore wind Aafke Volker vertelt enthousiast over de plannen en is opgetogen dat er nu eindelijk voortgang mogelijk is op dit dossier. Maar het definitieve besluit is nog niet gevallen, dat volgt “binnen afzienbare tijd”.

Volker legt uit dat bij zo’n besluit meer komt kijken dan een simpel ja of nee. Er moet onderzocht worden met wat voor detectiesysteem gewerkt gaat worden, of één systeem genoeg is of dat er twee nodig zijn, of de rode lampen die al in de turbines zitten wel compatibel zijn met het detectiesysteem: kunnen systeem en lampen wel met elkaar praten? “Allerlei opties liggen nog op tafel. Maar we zijn heel serieus.”

Omdat de naderingsdetectiesystemen niet verplicht zijn gesteld, kan een exploitant ook op zijn handen blijven zitten. In sommige gevallen is dat niet zo erg, nuanceert Rik Harmsen namens NWEA: van een windpark in de Rotterdamse haven bijvoorbeeld merk je het niet eens als de lichten uitgaan, omdat de hele omgeving ‘s nachts verlicht is. Waarom zou je dan die kosten maken?, redeneert Harmsen. Maar op overlastgevende plaatsen zijn de exploitanten vaak genegen om bij te dragen aan een oplossing, stelt hij. Het enthousiasme van Volker van Vattenfall onderstreept die observatie.

Evengoed zijn provincies ook niet verplicht om de subsidieregeling aan te bieden. Doordat de colleges van Gedeputeerde Staten wisselen van samenstelling na de Provinciale Statenverkiezingen van eerder dit jaar, kan daar bovendien nog enige vertraging optreden. In Flevoland spreekt gedeputeerde Job Fackeldey -die in deze baan in zijn laatste week zit aangezien hij geen onderdeel uitmaakt van het nieuwe college– met windpark-exploitanten om mogelijk provinciebreed gebruik te gaan maken van naderingsdetectiesystemen. Deze gesprekken zijn nog niet afgerond, benadrukt zijn woordvoerder. “Uiteindelijk neemt elk windpark zijn eigen besluit. Dat alles in één keer zal plaatsvinden kan daarmee niet bevestigd worden.”

In Groningen is nu dus nog door het huidige college als eerste provincie een klap gegeven op de regeling. De provincie wil de exploitanten van de windparken N33, Geefsweer, Oosterhorn, Oostpolder en van overige windturbines interesseren voor de mogelijkheid de permanente verlichting uit te schakelen. “We hopen dat het eerste windpark nog in 2023 over kan stappen op naderingsdetectie”, stellen Gedeputeerde Staten bij bekendmaking van de subsidie.