Direct naar inhoud

Kabinet zet in op wettelijke vulplicht voor gasopslagen — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in genre: Geplaatst in sectie:
Geschreven door:
Gepubliceerd op: 27 juni 2023

Het kabinet gaat in de wet vastleggen dat een vulverplichting kan worden opgelegd aan gasbergingen. EBN behoudt tot het zover is de taak om gas op te slaan als marktpartijen dat zelf niet doen, en GTS moet jaarlijks vaststellen welke vulgraad nodig is. Dat schrijven minister Rob Jetten (Klimaat en Energie, D66) en staatssecretaris Hans Vijlbrief (Mijnbouw, D66) in een brief over de visie van het kabinet op gasopslag.

Met de brief geven de bewindslieden invulling aan een vorig jaar aangenomen motie van Tweede Kamerleden Silvio Erkens (VVD) en Suzanne Kröger (GroenLinks), die de regering vroegen om een langetermijnvisie op de inzet van gasopslagen. Ook wilden Kröger en Erkens dat de overheid “meer grip” zou krijgen op de inzet van het gas in de bergingen, zodat het gas eventueel als strategische reserve zou kunnen worden aangehouden.

Fakkeltoren bij de gasopslaglocatie Grijpskerk. (Foto: Anjo de Haan/ANP)

De bestaande gasopslagen in Nederland -Alkmaar, Bergermeer, Grijpskerk, Norg en Zuidwending- en de Duitse opslag Nüttermoor, die ook de Nederlandse markt bedient, hebben samen voldoende capaciteit om te voorzien in de doelen van gasopslag voor het energiesysteem, schrijven Jetten en Vijlbrief. De uitdaging zit hem dus vooral in ervoor zorgen dat de commerciële uitbaters en gebruikers van de gasopslagen ook de publieke belangen dienen, namelijk voorzien in de seizoensvraag en piekvraag naar aardgas en balancering van het gasnet.

Volgens Jetten en Vijlbrief “kiest het kabinet voor een actievere rol van de overheid -aanvullend op de markt- om te zorgen dat gasopslagen voldoende gevuld zijn bij aanvang van de winter”. Die actievere rol neemt de overheid alleen in als het nodig is. De bedoeling is “de marktwerking zoveel mogelijk in stand te houden”, omdat dit onder normale omstandigheden tot de gewenste uitkomst leidt. Maar als de markt er niet in slaagt de gasopslagen tijdig en voldoende te vullen, wil het kabinet kunnen ingrijpen, zoals dat in de aanloop naar vorige winter ook is gebeurd.

Vulverplichting

Er zijn meerdere manieren om dat als overheid te doen. Er kan bijvoorbeeld een publiek-privaat akkoord worden gesloten, zoals het geval is bij de vulling van de laagcalorischegasberging Norg, of een gasopslag kan eigendom worden van een staatsbedrijf – EBN of Gasunie. Het Norg-akkoord pakte echter duur uit, en het verder in publieke handen brengen van het eigendom of het beheer van gasopslagen biedt weinig meerwaarde, bleek vorig jaar uit een verkenning. EBN is al voor 40% aandeelhouder in de gasopslagen Norg, Alkmaar, Grijpskerk en Bergermeer. “Het kabinet is van mening dat een groter aandeel in het eigendom van een gasopslag onvoldoende bijdraagt aan het realiseren van een voldoende vulling van de opslag”, schrijven Jetten en Vijlbrief.

Als derde mogelijkheid kan een vulverplichting in de wet worden opgenomen, en op die route sorteert het kabinet nu voor: er komt “een wetsvoorstel gasleveringszekerheid, zodat het kabinet een bevoegdheidsgrondslag heeft om in de toekomst een vulverplichting te kunnen opleggen”, aldus Jetten en Vijlbrief. Dit zal niet voor 2025 het geval zijn, want de verwachting is dat pas in dat jaar de Wet gasleveringszekerheid in werking zal kunnen treden.

De komende maanden zal het kabinet ook verder uitwerken hoe een wettelijke vulplicht eruit zou moeten zien. De vraag is bijvoorbeeld nog aan wie de verplichting precies moet worden opgelegd: de beheerder van de opslag, de partijen die opslagcapaciteit hebben, gasleveranciers of grootafnemers. De verwachting is dat zowel het Wetsvoorstel gasleveringszekerheid als de uitkomsten van de verkenning naar een vulverplichting in de eerste helft van 2024 naar de Tweede Kamer gaan.

EBN en GTS

In afwachting van een eventuele wettelijke vulverplichting zal staatsdeelneming EBN ook de komende winters de taak krijgen om gas op te slaan voor zover marktpartijen dat niet doen. Die taak heeft in eerste instantie betrekking op gasopslag Bergermeer, waar Taqa de beheerder is en verschillende commerciële partijen, waaronder Gazprom, opslagcapaciteit hebben gecontracteerd.

Subsidie voor het vullen van Bergermeer is voor komende winter voorlopig nog niet aan de orde, schrijven Jetten en Vijlbrief verder. Die maatregel heeft afgelopen winter goed gewerkt en zelfs geld opgeleverd, maar “dit vulseizoen gaat het vullen van gasopslag Bergermeer voorspoedig, zonder dat de subsidiemaatregel in werking is”. Wel houdt het kabinet de vinger aan de pols, en als de omstandigheden op de gasmarkt het nodig maken kan er opnieuw subsidie worden overwogen om de berging gevuld te krijgen.

Tot slot krijgt landelijk gasnetbeheerder GTS de taak om jaarlijks een advies uit te brengen over de benodigde vulgraad, opslagcapaciteit en onttrekkingscapaciteit van de gasbergingen. GTS moet daarbij onderscheid maken tussen hoog- en laagcalorisch gas. Die adviestaak van GTS zal worden vastgelegd in de wijziging van de Mijnbouwwet in het kader van de sluiting van het Groningenveld, schrijven Jetten en Vijlbrief.

Strategische reserve

De aanleg van een strategische reserve, waar Erkens en Kröger in hun motie ook om vroegen, zijn Jetten en Vijlbrief niet van plan. Het achterhouden van een strategische voorraad gas betekent namelijk dat opslag- en onttrekkingscapaciteit gebruikt wordt die dan niet aan de markt beschikbaar kan worden gesteld, wat een prijsopdrijvend effect kan hebben. Het kabinet kiest er daarom liever voor om aan de markt minimale vulniveaus op te leggen en “geen extra gas uit een toch al krappe gasmarkt te halen”.