Direct naar inhoud

Ruim €400 mln groeigeld voor grootschalige productie van zonnepanelen in Nederland — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in genre: Geplaatst in sectie:
Geschreven door:
Gepubliceerd op: 30 juni 2023

Achttien projecten kunnen rekenen op in totaal bijna €4 mrd uit het Nationaal Groeifonds. Dat werd deze vrijdag bekendgemaakt door minister Micky Adriaansens (VVD) van Economische Zaken en Klimaat. Vier van de achttien ontvangers deden een aanvraag onder het kopje ‘Energie en Duurzame ontwikkeling’. SolarNL, een coalitie die in Nederland de grootschalige productie van zonnepanelen wil opzetten, kan rekenen op €412 mln, waarvan €277 mln voorwaardelijk.

Het is de derde keer dat de adviescommissie Nationaal Groeifonds miljarden uitdeelt -althans, formeel gezien adviseert de commissie minister Adriaansens over toekenning van subsidies, maar zij heeft het advies één op één overgenomen. Deze derde ronde week af van de eerdere twee, toen alleen voorstellen gedaan konden worden via de ministeries. Deze keer konden bedrijven of consortia ook rechtstreeks een voorstel indienen, als een soort tender.

Dat laatste blijkt overigens nog niet zo’n succes. Via de departementale route kwamen 27 voorstellen binnen, waarbij er 16 zijn gehonoreerd met €1,9 mrd aan (voorwaardelijke) toekenningen en nog eens €1,9 mrd aan reserveringen -dat laatste bedoeld om de voorstellen nog beter en scherper te krijgen, aldus de voorzitter van de adviescommissie Rianne Letschert in een toelichtende persconferentie deze vrijdag. Via de rechtstreekse route kwamen twintig voorstellen binnen bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), die er meteen al acht afwees. Van de overige twaalf waar de adviescommissie zich over boog hebben twee projecten financiering gekregen, optellend tot €168 mln.

De assemblage van zonnepanelen in de fabriek van Exasun in Den Haag. (Foto: Exasun)

SolarNL is een voorstel dat de departementale route bewandelde. De ambitie van de coalitie van dertien bedrijven en kennisinstellingen is om een Nederlandse/Europese zonnepanelenindustrie op te bouwen. Bij de aankondiging van dit plan in maart van dit jaar werd al duidelijk dat er een groeifondsaanvraag was gedaan van €312 mln, waarover door Albert Polman namens SolarNL met groot vertrouwen werd gesproken. Naar nu blijkt terecht.

Het voorstel krijgt een positief advies van de adviescommissie, wat gepaard gaat met €135 mln onvoorwaardelijke toekenning en €177 mln voorwaardelijke subsidie. Daarnaast wordt €100 mln als voorwaardelijke lening verstrekt, conform de aanvraag.

In het beoordelingsrapport valt te lezen dat het voorstel “als zeer ambitieus” wordt gezien door de groeifondscommissie. “De ambitie om een hele nieuwe sector in Nederland op te bouwen is risicovol, maar de betrokken partijen wekken het vertrouwen bij de commissie dat dit doel niet onrealistisch is. Er wordt een rooskleurig beeld geschetst over de kansen, maar op veel vlakken ligt een duidelijke strategie om de risico’s te ondervangen. Daarnaast biedt het plan veel goede gelegenheden om tussentijds bij te kunnen sturen en te kunnen ingrijpen.” Uit gesprekken “met zowel nationale als internationale experts” trekt de commissie de conclusie “dat het kansrijk is dat er in de EU een afzetmarkt voor made in EU zon-PV zal ontstaan”.

Het is volgens de commissie “op voorhand zeker geen gelopen race” dat Nederland een belangrijke rol kan gaan spelen in de Europese zonnecellenindustrie, mocht die ambitie al slagen. Maar: “Het ingediende voorstel zet in op die elementen waar Nederland het verschil kan maken, zoals technologie waarvoor in Nederland een solide kennisbasis ligt en waarin veelbelovende start-ups aan het innoveren zijn.”

De volledige coalitie van SolarNL bestaat uit Solarge, MCPV, Hyet Solar, Compoform, Exasun, Energyra, Lightyear Layer, IM Efficiency, Taylor, TNO, Hogeschool van Amsterdam, SolarLab en Stichting NWO-I/Amolf.

Batterijen

Batterijtechnologie speelt “een cruciale rol in de energietransitie”, meent de adviescommissie, vanwege energieopslag, netstabilisatie en vanwege elektrificatie van de mobiliteitssector. Het plan om Nederland een positie te laten verwerven op belangrijke gebieden van de batterijwaardeketen, wordt daarom beloond met €118 mln voorwaardelijke subsidietoekenning en €178 mln als reservering in het vooruitzicht te stellen.

Het voorstel krijgt van de commissie het stempel “van strategisch belang”. De groeipotentie van de batterijmarkt in de komende decennia is enorm, en het momentum voor de batterijmarkt lijkt momenteel “gunstig”.

De uitwerking van het plan, dat via het ministerie van EZK is gedaan en waar het Automotive Center of Expertise achter zit, laat echter te wensen over, meent de commissie -vandaar alleen een voorwaardelijke toekenning en een reservering. “Het voorstel is zeer omvangrijk en omvat zeer uiteenlopende ontwikkelpaden voor toekomstige batterijen. De kwaliteit van de uitwerking van deze paden is sterk wisselend. […] Om te voorkomen dat goed uitgewerkte onderdelen van het voorstel vertraging oplopen en marktkansen voor Nederland worden geschaad, adviseert de commissie om de goed uitgewerkte onderdelen voorwaardelijk toe te kennen.”

Groeien met Groen Staal

Een andere ontvanger was het projectvoorstel ‘Groeien met Groen Staal’, ingebracht door een consortium geleid door het Materials innovation institute (M2i), dat verder bestaat uit diverse onderzoeksinstellingen en belangrijke spelers in de staalsector zoals Tata Steel Nederland (TSN), Philips, VDL en meerdere maakbedrijven uit het MKB. Ambitie van dit consortium is “de transformatie naar een duurzame staalsector met vijf jaar versnellen en daarmee een sterke internationale concurrentiepositie opbouwen”.

Vanwege de brede maatschappelijke discussie over productie van staal binnen Nederland heeft de commissie dit voorstel naar eigen zeggen “uitgebreid besproken en gewogen”. De vraag die op tafel lag is of subsidiëring van een activiteit als staalproductie vanwege de aantoonbaar “negatieve maatschappelijke effecten” wel passend zou zijn voor het groeifonds, dat zich nadrukkelijk richt op een duurzaam en groen Nederland van de toekomst.

Uitkomst van de discussie was een positief advies en een subsidie van €124 mln. “De commissie vindt het van belang te markeren dat zij met dit advies geen beslissende keuzes maakt over de toekomst van de staalproductie in Nederland. Het is nadrukkelijk aan het kabinet om dit te doen. Het startpunt van de commissie is geweest dat het kabinet inzet op blijvende, doch duurzame, staalproductie in Nederland, zoals aangekondigd in het Nationaal Programma Verduurzaming Industrie. Gegeven die kabinetsinzet kan dit voorstel de kans vergroten dat de Nederlandse groene staalproductie concurrerend wordt met groene staalproductie elders.”

Charging energy hubs

Een andere ontvanger waar de champagne deze vrijdag ontkurkt kon worden is Charging energy hubs. Dit voorstel heeft tot doel de elektrificatie van de logistieke sector te versnellen door netcongestie tegen te gaan door het ontwikkelen van technologische innovaties die de integratie van laadinfrastructuur, batterijopslag en hernieuwbare energiebronnen binnen het bestaande elektriciteitsnet mogelijk maken. De indieners van het voorstel zijn Brainport Development, en RAI Automotive Industry NL.

De aangevraagde subsidie van €44,3 mln wordt onvoorwaardelijk toegekend. “De commissie vindt het nu inzetten op efficiënter gebruik van het netwerk een logische aanpak die ook door verschillende onderzoeken en experts wordt benadrukt als een belangrijke (deel)oplossing voor het probleem van netcongestie”, zo luidt het in het beoordelingsrapport. “Maar het is geen allesomvattende oplossing, aangezien investeringen in netinfrastructuur nog steeds noodzakelijk zijn.” Desalniettemin ziet de adviescommissie het voorstel als een “waardevolle aanvulling om de energietransitie te versnellen”.

De adviescommissie komt tot zijn oordeel na de voorstellen langs een aantal meetlatten te leggen. De maatschappelijke bijdrage van een voorstel is van belang, net als het vernieuwende karakter. De kwaliteit van de plannen telt mee, en de uitvoerbaarheid evenzeer. Vierde punt is wat commissievoorzitter Letschert bij de presentatie deze vrijdag “kwaliteit van de governance” noemde. “Wij werken alleen met de beste mensen”, stelde zij ferm. Bestaat een voorstel vooral uit luchtfietserij “dan prikken we daar doorheen”.

Onvoldoende

Zo waren er een aantal plannen die de toets der kritiek niet konden doorstaan. Onder het kopje energie en duurzaamheid scoorden vier plannen een onvoldoende, wat dus geen subsidietoekenning betekent. Het gaat daarbij om FutureCarbonNL, dat zich richt op technologieën voor carbon capture and utilization (CCU) en specifiek op het benutten van de afgevangen koolwaterstoffen als circulaire grondstoffen; de Nederlandse Waterstof Delta, dat een toonaangevende toeleveringsketen wil realiseren rond elektrolyse; Beton Reinvented, dat de productie en het (her)gebruik van beton wil verduurzamen; en tot slot H2M dat voor de Nederlandse technologieleveranciers en maakindustrie een leidende concurrentiepositie wil creëren in de waterstoftechnologiemarkt.