Direct naar inhoud

Spotprijs voor stroom bereikt nieuw diepterecord — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in genre: Geplaatst in sectie:
Geschreven door:
Gepubliceerd op: 3 juli 2023

Voor levering op zondag zakte de elektriciteitsprijs gedurende drie uren tot de ondergrens van €-500 per MWh. Het is voor het eerst dat deze bodemprijs wordt gehaald. Een lage stroomvraag in combinatie met hoge productie zorgde voor deze neerwaartse piek.

Het blijft een bijzonder fenomeen. Wie zaterdag op de dagvooruitmarkt een bieding plaatste voor afname van een megawattuur elektriciteit op zondag tussen 13.00 uur en 16.00 uur, kreeg daar €500 op toe. Daarmee werd de minimumprijs bereikt, lager kan de prijs op dit moment niet zakken. Ook in Duitsland werd €-500 per MWh aangetikt, zij het slechts gedurende één uur.

Sla ingesloten LocalFocus-inhoud over
Ingesloten LocalFocus-inhoud overgeslagen

Reden voor deze extreem lage prijzen was de lage vraag in combinatie met het grote aanbod van veelal hernieuwbare stroom. Zondag is de weekdag met het laagste verbruik, en de temperatuur was er bovendien niet naar dat veel airco’s het stroomverbruik zouden opvijzelen. Maar gedurende de middaguren scheen de zon wel uitbundig en ook de wind zorgde voor groenestroomproductie.

Opnieuw bleek dat het zakken van de prijs niet automatisch leidt tot het navenant dalen van het stroomaanbod, blijkt na een blik op de websites CO2-monitor van Tennet en Gasunie en Energieopwek van het Nationaal Klimaatplatform. Hoewel deze website geen geverifieerde realtime data leveren maar gebaseerd zijn op schattingen, gelden de gegevens als betrouwbaar. Gedurende de uren waarop de minimumprijs tot stand kwam, was wind op zee goed voor ongeveer 1 GW, wind op land voor 5 GW en de zonnestroom was tussen 13.00 uur en 16.00 uur goed voor meer dan 10 GW.

Een sluitende verklaring voor deze productie is niet zomaar voor handen. De zonnestroom is het gemakkelijkst te verklaren: veel zonnepanelen liggen op de daken van huishoudens en kunnen eigenlijk alleen uitgeschakeld worden door in de meterkast handmatig een schakelaar om te zetten, mocht de eigenaar überhaupt weet hebben van de negatieve stroomprijs. Met de groei van het aantal dynamischeprijscontracten zou deze groep in de toekomst wellicht betekenisvol kunnen worden, maar zondag 2 juli was dit nog niet het geval. Zolang de salderingsregeling bestaat, is het voor het overgrote deel van de residentiële zonnepanelenbezitters lucratief om te blijven produceren wanneer het kan, omdat die productie kan worden weggestreept tegen een toekomstige elektriciteitsvraag op momenten dat de zon niet schijnt -en stroom waarschijnlijk duur is.

Liever niet zwiepen

Dat de offshore windparken zondagmiddag goed waren voor ongeveer 1 GW aan hernieuwbarestroomproductie is moeilijker te verklaren. Offshore windturbines kunnen op afstand worden uitgeschakeld, maar blijkbaar leveren vijftien aangesloten negatief geprijsde uren toch nog onvoldoende prikkel om dit daadwerkelijk te doen.

(Foto: Energeia)

Voorzitter van de windbranchevereniging NWEA Jan Vos noemt twee redenen waarom offshore windturbines niet werden afgeschakeld. De stroom die windturbines produceren is vaak van tevoren al verkocht via een zogenoemde PPA of power purchase agreement waarin het prijsrisico voor de producent is afgedekt. Bij negatieve prijzen blijft een prikkel om af te schakelen in dat geval uit.

De tweede reden die Vos schetst is een technische. Een turbine stilzetten wanneer het waait verkort volgens hem de levensduur. Een windturbine die niet draait door gebrek aan wind is technisch gezien geen probleem, maar wanneer het wél waait en turbine draait niet, dan gaat het hele gevaarte heen en weer zwiepen. Over de hele levensduur mag dat niet langer dan 7% van de tijd voorkomen, aldus Vos. Om die reden moeten windparkexploitanten enigszins spaarzaam omgaan met het toepassen van curtailment -jargon voor het stilzetten van een productie-eenheid. “Fossiele centrales draaien om technische redenen ook vaak door. Daar ligt dus aan beide kanten een opdracht.”

Inderdaad niet alleen hernieuwbare bronnen zorgden zondag voor het surplus aan elektriciteit, ook gascentrales leverden ongeveer 1 GW, net als warmtekrachtkoppelingsinstallaties. Anders dan de windturbines en zonnepanelen moeten deze installaties brandstof inkopen om te functioneren, reden om aan te nemen dat deze regelbare installatie bij negatieve prijzen alleen aanstaan als het echt niet anders kan. Reden kan bijvoorbeeld zijn dat de centrale een contractuele verplichting heeft om stoom of warmte te produceren; dit worden must-run centrales genoemd. Alle kolencentrales stonden overigens stil afgelopen zondag.

Dertig dagen

De prijs van €-500 per MWh betekent een diepterecord voor de Nederlandse dagvooruitmarkt (op de intraday- en onbalansmarkten is dit minder zeldzaam). Iets meer dan een maand geleden werd €-400 per MWh bereikt, wat toen door marktkenners als verrassing werd ontvangen. Inmiddels zijn de geesten rijp voor deze prijspieken. “We zullen ermee moeten leren omgaan”, stelt een marktkenner.

Gastbijdrage Trilemma

How low can we go?

De minimumprijs kan bovendien worden bijgesteld, doceerden Joost Greunsven en Anton Tijdink van Tennet in een recente gastbijdrage aan Energeia’s expertrubriek Trilemma. Dit gebeurt wanneer op minimaal twee dagen in een periode van dertig dagen de prijs ergens in Europa onder de triggerwaarde van €-350 per MWh (dit is 70% van de huidige minimumprijs van €-500 per MWh) zakt. Dus als vóór 2 augustus ergens in Europa de prijs opnieuw onder de €-350 per MWh zakt, daalt de prijsbodem van €-500 per MWh naar €-600 per MWh.