Direct naar inhoud

‘Stel energiewinning Wadden met een jaar uit.’ — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in sectie:
Geschreven door:
Gepubliceerd op: 31 maart 2015
De inhoud van dit artikel is gemigreerd. Lijkt er iets mis te gaan, of onderdelen te missen? Neem dan contact met ons op.

Gaswinning op Terschelling, windmolens langs de afsluitdijk? Bas Eenhoorn van het Regie College Waddengebied spreekt van twee levensgrote dilemma’s. ‘Er zijn afspraken gemaakt en bestuurlijke verplichtingen aangegaan. Maar laten we de energiewinning nu eens een jaar uitstellen voor nader onderzoek naar de gevolgen voor het Wad.’

Bas Eenhoorn_HH.jpg
Bas Eenhoorn | Foto: HH

Af en toe maakt Bas Eenhoorn een boottochtje op het Wad. Om te blijven waarderen hoe open en waardevol het landschap is dat hij uit hoofde van zijn functie als voorzitter van het Regie College Waddengebied (RCW) een ‘beetje onder zijn hoede heeft’. Want zo voelt het voor hem wel: het door de overheid ingestelde regiecollege is niet per definitie tegen alle menselijke activiteiten, maar aantasting van het gebied moet daarbij wel tot een minimum beperkt blijven.

Achmea-toren

Het was tijdens zo’n tochtje langs de Friese kust dat hij vorig jaar landinwaarts keek en de zogenoemde Achmea-toren hoog boven het vlakke land zag uitsteken. Het duurde even voor het tot hem doordrong dat dit bijna 115 meter hoge bouwsel in Leeuwarden staat, op meer dan 50 kilometer landinwaarts. Het maakte voor hem maar weer eens duidelijk hoe kwetsbaar het wijde waddengebied is: ‘Als deze toren op zo’n afstand al zo het landschap kan domineren, wat zullen windmolens van boven de 75 meter langs de kust dan wel voor aanslag op het open karakter zijn?’

Brief

Reden voor hem om eind vorig jaar namens het regiecollege in een brief (opent in PDF) aan verantwoordelijk minister Schultz van Haegen van Infrastructuur en Milieu nogmaals te waarschuwen voor de gevaren van het plaatsen van deze hoge masten. Off-shore molens mogen onder de huidige regelgeving sowieso niet op het Wad, maar molens op de kust zijn wel toegestaan. Het college in zijn brief hierover: ‘Een aantal grotere molens die langs de kust zijn geplaatst doorbreken de openheid. Het “zomen” met windmolens langs de kust heeft grote impact ‘.

Vensters

Tegelijkertijd concludeert het college dat de weidsheid van het Wad nog niet verloren is: ‘Voor wind on shore geldt dat er nog veel gaafheid aan de kust bestaat, er zijn nog veel gebieden die vensters genoemd kunnen worden: gebieden waar geen masten staan. Het zou goed zijn die vensters te handhaven, de openheid hier maximaal te houden.’ (zie kader onder dit artikel)

Niet zoomen

Eenhoorn is dan ook geen voorstander van het zogenoemde zoomen, waarbij de molens zoveel mogelijk in een rij langs de kust staan. Het is misschien goed voor de windopbrengst maar leidt tot grote aantasting van het landschapsbeeld, zo vreest de voorzitter van het regiecollege. ‘Clustering van deze grote molens in windparken zo ver mogelijk landinwaarts heeft onze voorkeur’.

Minister me eens

Hij is blij met het antwoord (PDF) van de minister op zijn brief, waarin het advies om vrije vensters wordt overgenomen. ‘Ik kan mij goed vinden in uw advies om een aantal plaatsingsprincipes te hanteren voor het bijplaatsen van windmasten in het Waddengebied, zoals het vrijhouden van ‘vensters’ en clustering van windmolens. Dit advies sluit ook goed aan bij de beleidslijn zoals vastgelegd in de Structuurvisie Windenergie op land’, schrijft Schultz op twee februari van dit jaar.

Afsluitdijk

Verontrustender voor het open landschap is dat de afsluitdijk niet in deze structuurvisie is opgenomen. Juist daar wil de provincie Friesland hoge windmolens plaatsen volgens het ministerie. ‘De provincie Fryslân heeft de voorkeur de huidige taakstelling (2020) juist grotendeels in te vullen met windturbines op/langs de Afsluitdijk.’ Een verzoek tot een haalbaarheidsstudie van deze plannen heeft het ministerie momenteel in behandeling.

Niet verrast

Eenhoorn is niet verrast door de aanvraag van Friesland, de provincie maakt niet voor niets deel uit van het college waarvan hij voorzitter is. ‘Natuurlijk hebben we daar overleg over, ik zie ook wel dat de provincie zijn best doet om aan de opgelegde verplichting voor wind op land te voldoen, maar het plaatst ons wel voor een dilemma. Want juist molens op deze plaats zijn van ver te zien en tasten het ruimtelijk beeld tot op grote afstand aan’.

Niet alles past

De vraag die Eenhoorn ‘vanuit het perspectief van het Wad’ hierbij op tafel legt is of ‘iedereen zich wel aan alle opdrachten moet houden. De taak van het regiecollege is om alle ontwikkelingen in het gebied op elkaar af te stemmen. Voor Eenhoorn geldt de internationale status van werelderfgoed daarbij als belangrijke toetssteen. ‘Alles moet ondersteunend zijn aan de natuurwaarde.’ Soms past daar niet alles bij wat het Rijk in de provincies zou willen.

Belangenafweging

In Duitsland en Denemarken hebben ze er zelfs voor gekozen om deze status tot kilometers landwaarts te laten gelden, in Nederland houdt het op bij de kust. Bewoners en bedrijfsleven waren bang dat ze anders teveel in een keurslijf terecht zouden komen. De voorzitter begrijpt heel goed dat het noorden van Nederland geen museum moet worden, maar hoopt –en verwacht- wel dat de provincies en andere bestuurders bij hun afweging van belangen goed blijven kijken naar de gevolgen voor het waddengebied.

Zorgvuldige woordkeus

Daar kan volgens hem bij horen dat ze de door de rijksoverheid opgelegde energietaakstelling nog eens in Den Haag ter discussie stellen. Eenhoorn staat erom bekend zelden met meel in mond te praten. Ditmaal kiest hij zijn woorden echter hoorbaar zorgvuldig. Als voorzitter vertegenwoordigt hij immers ook de andere leden van de regiecommissie, onder wie ook de provincies en gemeenten rond de Waddenzee.

Gaswinning

Een vergelijkbare voorzichtigheid legt hij aan de dag bij dat andere ‘ruimtelijke dilemma’ dat hij signaleert: de mogelijke gaswinning op Terschelling. Hij doelt hiermee op de concessie aanvraag die het bedrijf Tulip Oil hiervoor begin dit jaar bij minister Kamp indiende. Deze moet nog een beslissing neme, maar de onrust op het eiland is er niet minder om. De Bewoners en eilandbestuurders zijn tegen, Eenhoorn begrijpt maar al te goed waarom. ‘Allereerst zijn daar natuurlijk de veiligheidsproblemen in Groningen. Verder ligt er een uitvoerige brief van alle eilanden in Den Haag met hun voornemen om het Wad middels duurzame energie zelfvoorzienend te maken. Daar past een nieuwe gasboring op Terschelling in hun beleving natuurlijk niet echt bij.’

Waddenfonds

Maar er liggen wel verplichtingen, aangegaan door de regionale en lokale bestuurders, om het op een zorgvuldige manier winnen van delfstoffen te faciliteren of minstens niet tegen te werken. Eenhoorn wijst daartoe op het Waddenfonds, ingesteld in 2006 naar aanleiding van de eerste gaswinning bij Ameland. Ter compensatie van eventuele schade en overlast stortte het Rijk honderden miljoenen in een pot, oplopend tot een bedrag van 560 miljoen in 2026. De provincies beheren dit geld, bedoeld voor extra investeringen in en rond de Waddenzee. Het gaat daarbij om projecten die de kwaliteit van de natuur, het landschap, de regionale economie en energie in de waddenregio duurzaam versterken, aldus de omschrijving van het fonds op de eigen website.

Geld terug geen optie

‘Dat geld is beschikbaar en wordt ook gebruikt, op een manier waar mens en natuur baat bij hebben. Dat maakt het lastig om nu als bestuurder of regiecommissie te zeggen dat de gaswinning op Terschelling absoluut niet kan. Dan kom al snel de geest van de toen gemaakte afspraken niet na. Mogelijk zou je dan al dat geld moeten terugbetalen maar dat is ook nauwelijks een optie’.

Angst

Aan de andere kant kun je volgens Eenhoorn als lokaal bestuurder ook de ontstane onrust en angst niet zomaar negeren. ‘Er is sinds het maken van de afspraken wel iets veranderd, met de toenemende aardbevingen in Groningen. Je kunt niet net doen of er niets aan de hand is en doorgaan op dezelfde weg’.

Winning opschorten

Eenhoorn stelt dan ook voor minstens de plannen voor de gaswinning tenminste een jaar op te schorten en in die tussentijd eens goed te kijken naar de mogelijke (veiligheids)effecten ervan. ‘Dat er een akkoord ligt betekent niet dat we moeten stoppen met nadenken’, stelt hij vast. ‘Zonder de deal ter discussie te stellen kunnen we toch een jaar pas op de plaats maken.’ Hoe dit voorstel valt binnen de Regiecommissie laat Eenhoorn overigens strategisch in het midden.

Ministerieel advies

Opvallend is dat de minister hem in haar antwoord op de energiebrief openlijk oproept ook vooral zijn eigen achterban te blijven adviseren over de do’s and dont’s in het gebied. Zij schrijft: ‘Expliciet voor de Waddenzee geldt dat de Structuurvisie Derde Nota Waddenzee van toepassing is op de realisatie van windturbines. Tevens is het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) van toepassing, waarin regels zijn opgenomen omtrent de plaatsing van windmolens in het waddengebied. Ik raad u daarom aan uw advies ook aan de orde te stellen bij de provincies en gemeenten die binnen dat gebied bevoegd zijn.’

Dilemma’s blijven

Natuurlijk moet het gebied leefbaar blijven en moeten afspraken worden nagekomen, benadrukt Eenhoorn. Hij zegt ten volste op de partners in de commissie te vertrouwen. ‘Alle leden willen de leefbaarheid en tegelijkertijd de openheid en natuurwaarden bewaken. Dat is ook economisch een groot goed, denk alleen al aan de toeristen die speciaal hiervoor naar het gebied trekken’.

Of verdere gaswinning en windmolens langs de afsluitdijk in dit beeld passen kan hij nog niet precies zeggen. ‘Dat zijn precies de twee dilemma’s waar we hier de komende tijd voor staan’.