Direct naar inhoud

Toezichthouder deelt zorgen Nederland over effecten marktcorrectiemechanisme — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in genre: Geplaatst in sectie:
Geschreven door:
Gepubliceerd op: 24 januari 2023

Het prijsplafond voor de handel in gas kan grote nadelige gevolgen hebben voor het functioneren van markten en uiteindelijk ook de financiële stabiliteit. Dat schrijft de Europese toezichthouder Esma in een nieuw rapport. Juist deze risico’s hebben Nederland doen besluiten niet met de invoering van het plafond in te stemmen.

De Tsjechische handelsminister Jozef Síkela praat de media bij over de onderhandelingen over het marktcorrectiemechanisme. (Foto: ANP)

Vorige maand besloten de EU-lidstaten tot invoering van het zogeheten prijscorrectiemechanisme. Doel is het beperken van de groothandelsprijs van gas om een situatie met extreme pieken zoals afgelopen augustus te voorkomen. Alleen Nederland en Oostenrijk onthielden zich destijds van stemming. Volgens minister Rob Jetten (Klimaat en Energie, D66) levert een dergelijk prijsplafond meer narigheid dan voordelen op. Het zou er toe leiden dat partijen Nederlandse virtuele handelsbeurs TTF zouden gaan mijden, met risico’s voor de beschikbaarheid van gas en de financiële stabiliteit in Europa tot gevolg. Het zou ook het voortbestaan van de TTF in gevaar brengen.

Abrupte veranderingen

Jetten krijgt nu steun uit onverdachte hoek. De European Security and Market Authority (Esma) heeft namelijk exact dezelfde zorgen, zo blijkt uit nieuwe analyse. “Het marktcorrectiemechanisme blijft niet zonder gevolgen voor het handelsgedrag van marktpartijen en kan een effect hebben op het vermogen van alle deelnemers om effectief hun risico’s te managen”, schrijft de autoriteit. Esma verwacht dat partijen vaker zullen kiezen voor onderlinge handel, beurzen buiten de EU, en contracten die niet door het mechanisme worden geraakt. “Hoewel dergelijk gedrag op individueel niveau rationeel lijkt, kan het een katalysator zijn voor grote en abrupte veranderingen van het bredere marktklimaat. En dat kan een impact hebben op het functioneren van markten en uiteindelijk op de financiële stabiliteit.”

Kern van de afspraken tussen de lidstaten is dat het correctiemechanisme in werking treedt op het moment dat de prijs van het voorste-maandcontract op de Europese gashandelsmarkten drie achtereenvolgende werkdagen boven de €180 per MWh uitkomt en tegelijkertijd €35 hoger ligt dan de referentieprijs voor LNG. Op dat moment treedt er zogeheten dynamische biedingslimiet in werking. In de periode dat het mechanisme actief is, zijn transacties met een waarde boven deze limiet niet toegestaan – dat wil zeggen: voor contracten met een looptijd van een maand, drie maanden en een jaar. De biedingslimiet heeft een waarde van de som van de LNG-referentieprijs plus €35 per MWh. Zodra vervolgens de dynamische biedingslimiet drie achtereenvolgende werkdagen onder de €180 per MWh uitkomt, zal het marktcorrectiemechanisme automatisch worden uitgeschakeld.

Op dit moment liggen de marktprijzen ver onder de €180 per MWh. Toch vrezen Jetten en sommige energiemarktdeskundigen dat alleen het feit dat het correctiemechanisme bestaat en op een bepaald moment kan worden ingeroepen, een negatieve invloed heeft op de handel. Esma heeft daar echter vooralsnog geen aanwijzingen voor gevonden. Weliswaar neemt het percentage transacties toe dat onderling wordt gesloten (en dus niet op een marktplaats), maar dat is een trend die al langer gaande is en die niet lijkt te zijn versterkt door de recente afspraken. Maar, zo schrijft de autoriteit, zodra de marktprijzen dichter naar de €180 per MWh gaan, kan die beweging wel toenemen.

Financiële stabiliteit

Dat Esma waarschuwt dat de financiële stabiliteit in gevaar kan komen, hangt samen met het feit dat derivatenmarkten zoals TTF door partijen worden gebruikt om risico’s af te dekken. Zij maken hiervoor gebruik van banken of andere bedrijven die dit als dienstverlening aanbieden. Het berekenen van marktprijzen wordt door de invoering van het correctiemechanisme ingewikkelder, met als gevolg dat partijen die hedging mogelijk maken meer risico lopen. En die risico’s zullen zij weer doorberekenen aan hun afnemers.

Om aan de bezwaren van Nederland en andere kritische lidstaten (waaronder Duitsland, dat uiteindelijk wel instemde met het plafond) tegemoet te komen, zijn er extra waarborgen in het systeem ingebouwd. Dat betekent dat het mechanisme gedeactiveerd kan worden indien de de gasvraag sterk toeneemt, de handel op TTF vermindert, of de LNG-importen dalen. Ten slotte is er sprake van een automatische uitschakeling op het moment dat de Europese Commissie een noodsituatie in verband met een verstoring van de leveringszekerheid uitroept. Voor Jetten bleken deze waarborgen uiteindelijk niet voldoende en ook Esma ziet desondanks risico’s.

Impactanalyse

De regeling die het marktcorrectiemechanisme mogelijk maakt, wordt op 1 februari van kracht. Het mechanisme kan dan vanaf 15 februari in werking treden. In beginsel geldt de regeling alleen in 2023, maar verlenging behoort tot de mogelijkheden. Esma en ook Acer publiceren volgende maand nog een impactanalyse met een nadere duiding van de gevolgen van het marktcorrectiemechanisme.