Direct naar inhoud

Von der Leyen bepleit prijsplafond voor Russisch gas — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in genre: Geplaatst in sectie:
Geschreven door:
Gepubliceerd op: 2 september 2022

Europese Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen heeft zich vrijdag onomwonden uitgesproken voor een prijsplafond voor Russisch gas dat via pijpleidingen naar de Europese Unie vloeit. Von der Leyen is er “volledig van overtuigd” dat de “tijd rijp is” voor zo’n prijsplafond, liet ze weten na afloop van een onderhoud met christendemocratische parlementariërs in Duitsland.

Eerder deze week kondigde Von der Leyen, zonder details te geven, een ‘nood-interventie’ aan op de Europese energiemarkt. Op die markt zijn de prijzen door het dak geschoten sinds hofleverancier Rusland de gaskraan aan het dichtdraaien is als antwoord op de kritiek die het land krijgt vanwege zijn oorlog in Oekraïne. Een tijdelijke ‘bofbelasting’ voor overwinsten die producenten van groene stroom in de huidige markt genieten, blijft voor Von der Leyen ook een optie.

Gelekt document

Dat laatste lijkt op gespannen voet te staan met wat is opgenomen in een gelekt document van de Europese Commissie, dat het FD in handen heeft. Daarin wordt juist niet gesproken van een bofbelasting op de winsten van groene stroomproducenten, maar van een prijsplafond voor deze bedrijven waarmee hun omzetten worden gemaximeerd. Een bofbelasting zou niet kunnen bestaan naast zo’n prijsplafond, staat in het document.

(Foto: Christian Lue/Unsplash)

Het verschil tussen het prijsplafond en de marktprijs voor stroom moet de overheid financiële voordelen geven die het kan doorsluizen aan burgers die ondanks het prijsplafond nog steeds in de problemen komen door de hoge stroomprijzen. “Vanuit een juridisch en politiek oogpunt is dat iets anders dan een bofbelasting”, zegt de Duitse energie-econoom Lion Hirth. “Maar in economische termen komt het min of meer op hetzelfde neer.”

Torenhoge winsten

De stroomprijs wordt bepaald door de prijs voor de duurste bron die nodig is om aan de vraag te voldoen. Op dit moment is dat met afstand gas. De kosten van de stroom die opgewekt wordt door zonnepanelen en windmolens liggen vele malen lager. Maar producenten in dit segment krijgen dus de gasprijs betaald voor hun producten, wat heeft geleid tot torenhoge winsten.

Politici hebben daar al langer hun pijlen op gericht en in sommige landen — zoals Spanje en Portugal — zijn er al prijsmechanismen ingevoerd om de impact van de gasprijs op de stroomprijs te doorbreken. De Commissie heeft, blijkens het document, gekeken of deze oplossingen misschien in heel Europa moeten worden ingevoerd. Maar ze concludeert dat dit niet verstandig is.

Impact

In het document wordt overigens gewaarschuwd voor de impact die prijsplafonds kunnen hebben op het aanbod van energie, wanneer deze niet goed worden vormgegeven. Als er bijvoorbeeld voor gas buiten Europa een hogere prijs betaald wordt, is de kans groot dat aanbieders hun product daar afzetten.

Energie-econoom Hirth waarschuwt ook voor de averechtse effecten die marktinterventies kunnen hebben. Een plafond op de omzetten van producenten van groene stroom noemt hij evenwel ‘verstandig en beter dan wat we tot nu toe hoorden’.

Volgens Hirth is het duidelijk dat “er iets moet gebeuren om te voorkomen dat burgers aan de bedelstaf geraken”. Maar hij zegt ook dat geen enkele optie zaligmakend is. “Er zijn geen schone oplossingen.”

Besparen

De Commissie wil het prijsplafond voor hernieuwbare stroom, maar ook voor kernenergie, samen invoeren met een plan om de vraag naar elektriciteit op Europees niveau te drukken. Eerder kwamen de lidstaten al overeen om de komende maanden het gasverbruik met 15% te reduceren.

Het commissie-document is overigens nog niet meer dan een “voorlopige beoordeling van de opties om energieprijzen aan te pakken en de leveringszekerheid te garanderen”. Er is nog geen juridische of politieke toetsing op losgelaten.