Direct naar inhoud

BBB verzilvert verkiezingsgoud en bestuurt tot nog toe in vier provincies — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in genre: Geplaatst in sectie:
Geschreven door:
Gepubliceerd op: 16 juni 2023

De winst van de BoerBurgerBeweging (BBB) was de verrassing van de Provinciale Statenverkiezingen. Het lukt de partij van Caroline van der Plas nu ook die winst om te zetten in macht: in de vier provincies met een coalitieakkoord, bestuurt de BBB. Parallellen op het gebied van energie: geen zon op landbouwgrond, rustig aan met windturbines, netcongestie is problematisch en kernenergie interessant.

Zeeland en Flevoland presenteerden hun plannen deze vrijdag, Gelderland en Limburg deden dat afgelopen week. Energeia dook in de plannen.

Zeeland: aandacht voor kernenergie

In de energieparagraaf van het nieuwe Zeeuwse coalitieakkoord ‘Met Zeeland, voor Zeeland’ valt vrij snel het woord kernenergie, maar uitsluitend als observatie: “Het Rijk ziet kernenergie als onderdeel van de oplossing en werkt aan verlenging van de levensduur van de huidige kerncentrale. Daarnaast wordt gedacht aan de bouw van twee nieuwe centrales in Borssele.” Pas verderop in de vrij summiere energieparagraaf wordt het eigen standpunt verwoord: “Wij zijn bereid mee te werken aan de oplossing die het Rijk ziet rond kernenergie, maar verbinden daar wel voorwaarden aan.”

Die voorwaarden worden als volgt verwoord door het nieuwe college, dat gevormd wordt door BBB, SGP, CDA en VVD: “De financiële risico’s van de huidige kerncentrale horen niet bij de regionale overheden te liggen. Nieuwbouw moet niet alleen een vraagstuk van het Rijk oplossen, maar een win-winsituatie voor Rijk én regio betekenen.”

Die gewenste win-winsituatie wordt nog verder uitgewerkt, en komt erop neer dat Zeeland moet floreren op het gebied van nucleair onderwijs en onderzoek, bijvoorbeeld naar thorium en de omgang met kernafval. “En het betekent ook investeren in de elektrificatie van bedrijven, en in het positioneren van Zeeland als waterstofhub. Het Rijk is verantwoordelijk voor de hoofdinfrastructuur rond energie, zoals de 380 kV-verbinding met Zeeuws-Vlaanderen en de aansluiting van Zeeland op de waterstofinfrastructuur.”

Draagvlak en betrokkenheid van de Zeeuwen -zowel de inwoners als de lokale overheden- is bovendien “essentieel en niet vanzelfsprekend”. Uiteraard moet veiligheid bovenaan staan, maar daarnaast is het volgens de vier coalitiepartijen belangrijk om aandacht te hebben “voor de inpassing en leefbaarheid van de kernen bij de plaatsing van centrales, verdeelstations en andere noodzakelijke voorzieningen. En we willen geen verdere aantasting van het landschap door koeltorens of bovengrondse hoogspanningsleidingen.”

De aandacht voor kernenergie steekt schril af bij de aandacht voor andere energievormen. Over wind- en zonne-energie wordt niet meer gemeld dan dat de afspraken uit de regionale energiestrategie (RES) moeten leiden tot 700 MW aan windturbines en 1.000 MW zonne-energie-installaties, vergezeld van de toevoeging “we weten ook dat er meer nodig zal zijn”. De schaarste op het elektriciteitsnet en de huidige gasprijzen “vragen om versnelling in de uitvoering van bijvoorbeeld warmtenetten”. De vaststelling dat de energietransitie een economische kans kan zijn en dat Zeeland “bij uitstek” een proeftuin kan zijn voor experimenten met getijdenenergie of een grootschalige fabriek voor groene waterstof completeert de hernieuwbare-energieplannen.

Het nieuwe college stelt dat investeringen in nieuwe energie-infrastructuur belangrijk zijn voor de energietransitie. Interessant is het volgende zinnetje in het akkoord: “Wellicht kan een deelneming in Stedin helpen bij de realisatie van onze doelen”. Netbeheerder Stedin probeert al geruime tijd om de provincies van haar werkgebied te interesseren om in te stappen als aandeelhouder, om op die manier meer kapitaal op te halen. Naast Zeeland gaat het om Zuid-Holland en Utrecht.

Jo-Annes de Bat. (Foto: Zeeland)

Huidig gedeputeerde Jo-Annes de Bat (CDA) blijft verantwoordelijk voor de energietransitie. De Bat is al sinds 2015 provinciebestuurder, sinds 2018 heeft hij energie in zijn portefeuille. Bij zijn aantreden in het voorgaande provinciebestuur vertelde De Bat aan Energeia dat het zijn stellige overtuiging is dat de energievoorziening iedereen aangaat, en dat de hele provincie erbij moet worden betrokken.

Flevoland: de windprovincie

Hoewel Flevoland nationaal koploper is op het gebied van windenergie, is het voor het nieuwe provinciebestuur “geen doel op zich” om koploper te blijven als de meest duurzame provincie van Nederland. Dat stellen BBB, VVD, PVV, ChristenUnie en SGP in hun coalitieakkoord dat deze vrijdag is gepresenteerd. “Bij alles wat we doen voor de energietransitie hanteren wij het motto dat het voor inwoners en ondernemers haalbaar en betaalbaar moet zijn en dat er voldoende draagvlak is.”

Ruim een kwart van de windenergie die Nederland op land opwekt, komt uit Flevoland, leest het in het akkoord dat de titel ‘Toekomst voor het nieuwe land’ draagt. “De lijnopstellingen van windturbines zijn inmiddels kenmerkend voor het hedendaagse Flevolandse landschap. Maar we constateren ook dat we op dat vlak de grens hebben bereikt. We zien daarom geen ruimte voor nieuwe windmolenlocaties.” Dit betekent dat voor elke nieuwe turbine een oude zal moeten verdwijnen. “Het totaal aantal windmolens neemt dan af, maar de totale energieopbrengst stijgt.” Het nieuwe bestuur mikt aan het einde van deze “sanering” op vierhonderd windturbines, tegen zeshonderd nu.

Zonne-energie kan op stimulans rekenen wanneer het panelen op daken betreft. “Het inzetten van kostbare landbouwgrond aan zonneparken is uitgesloten in lijn met eerdere afspraken binnen Provinciale Staten. Wel staan wij open voor zonnepanelen op dijken en langs infrastructuur als dit landschappelijk in te passen is.”

Het nieuwe college van Gedeputeerde Staten ziet de netproblematiek als een belangrijk obstakel, omdat dit gevolgen heeft voor de woningbouwambities en economische ontwikkelingen in Flevoland. “Om te voorkomen dat deze ontwikkelingen stagneren, is het van groot belang dat de netbeheerders de netwerkcapaciteit vergroten en innoveren. Dit moet minimaal gelijke tred houden met de groei van het aantal woningen en bedrijven, maar liever nog sneller. Daarvoor zullen we ons in de gesprekken met de netbeheerders nadrukkelijk inzetten.” Daarnaast moet opslag in batterijen, warmte en waterstof verlichting op het net brengen.

Harold Hofstra. (Foto: Flevoland)

Harold Hofstra van de ChristenUnie wordt in het nieuwe bestuur gedeputeerde voor Natuur, energie, financiën en vrije tijd. Hofstra zit ook in het huidige provinciebestuur, met in zijn portefeuille onder meer natuur, stikstof, financiën en Sport. Van 2015 tot 2018 was Hofstra namens zijn partij lid van de Provinciale Staten van Flevoland. De samenwerking tussen de ChristenUnie en de PVV doet overigens het nodige stof opwaaien. Bij sommige leden van de confessionele partij bestaan grote twijfels om met de partij van Geert Wilders in een coalitie te stappen. Voorstanders van samenwerking met de PVV wijzen erop dat de fractie een mandaat heeft om te onderhandelen met welke partij ze maar wil. In NRC wijst ook Hofstra op dit mandaat.

Gelderland: aandacht voor netcongestie

“We streven naar 55% minder uitstoot van broeikasgas in Gelderland in 2030 ten opzichte van 1990 en zijn in 2050 klimaatneutraal.” Met die ambitie begint de lijst met energie- en klimaatplannen van het nieuwe provinciebestuur van Gelderland. Behalve plannen bevat het deze week gepresenteerde coalitieakkoord met de titel ‘Gewoon doen’ ook allerlei waarnemingen, die staan opgesomd onder de kop ‘Wat we zien en willen bereiken’.

Ervoor zorg dragen dat gewone mensen gezien worden, erkenning geven aan hun problemen, het is waarschijnlijk de invloed van de BoerBurgerBeweging die maakt dat deze waarnemingen benoemd staan in het coalitieakkoord, dat verder ondertekend is door VVD, CDA, ChristenUnie en SGP. De partijen delen observaties als: “We zien dat [de energietransitie] veel vraagt van onze inwoners, dat energiearmoede dreigt en dat niet iedereen mee kan doen”, en: “We zien dat ook veel bedrijven moeite hebben om de omslag te maken. Het is niet altijd haalbaar en betaalbaar.” Het is niet altijd duidelijk tot welke maatregelen hieruit volgen.

Er is weinig enthousiasme voor nieuwe initiatieven rond windenergie en zonnestroom de komende vier jaar: “Energie uit zon en wind zien we als een noodzakelijke stap om de gemaakte afspraken na te komen.” Sowieso komen er geen nieuwe windturbines “zolang de herziene omgevingsverordening Gelderland niet is vastgesteld”, aldus het nieuwe provinciebestuur. En: “We nemen geen nieuwe wind-initiatieven in behandeling boven de in de Provinciale Staten gemaakte afspraken uit regionale energie strategieën.” Dat laatste laat voorlopig overigens een hoop ruimte. Uit de laatste Monitor wind op land blijkt dat het RES-aanbod van de provincie Gelderland uitkomt op 3,19 TWh aan windenergieproductie per jaar. Het huidige windvermogen in de provincie van 230 MW is gemiddeld goed voor 0,64 TWh en moet dus nog met een factor vijf groeien.

Niet-dakgebonden zonneparken krijgen weinig ruimte in Gelderland. “Zonnepanelen plaats je wat ons betreft op daken of eventueel via andere vormen van dubbel ruimtegebruik. In ieder geval niet op goede landbouwgrond. Daarvoor stellen we regels vast, uiterlijk medio 2024, liefst eerder.”

Wel ruimte is er in Gelderland voor energiebesparing, kernenergie, warmtenetten, aqua- en geothermie en waterstof. Zo staat er te lezen dat de bouw van een kleine kerncentrale (kleine modulaire reactor) wordt gezien als “een serieus alternatief” dat over acht jaar gerealiseerd zou kunnen zijn. Warmtenetten zijn een goede energievoorziening “zolang ze haalbaar en betaalbaar zijn” en worden gesteund vanuit het Gelders Warmte Infra Bedrijf. En: “Waterstof zien we als een belangrijke energiedrager voor de toekomst, waarvoor we ruimte willen bieden in Gelderland.”

Het nieuwe Gelderse college schenkt speciale aandacht aan netcongestie. Hoewel de verantwoordelijkheid voor het oplossen van netcongestie bij het Rijk gelegd wordt, wil het provinciebestuur “regie nemen om alle betrokkenen tot hun recht te laten komen. We nemen onze verantwoordelijkheid om snel ruimte te bieden voor uitbreiding van het netwerk.” Lokale en regionale energieoplossingen worden gesteund, en wanneer regels in de weg zitten worden die “heroverwogen” of via een specifieke experimenteerregeling onschadelijk gemaakt om zo “oplossingen voor de toekomst” te verkennen. “Nieuwe stedelijke ontwikkeling kan de komende jaren alleen in combinatie met oplossingen voor de duurzame energievoorziening.”

Ans Mol-van de Camp. (Foto: BBB)

Gedeputeerde voor Energie wordt BBB’er Ans Mol-Van de Camp, die als nummer 39 op de kieslijst van BBB stond. Sinds 2018 is Mol-Van de Camp wethouder in de gemeente West Maas en Waal namens de lokale partij FD Wamel. Haar portefeuille daar is Ruimte, waar ook duurzaamheid onder valt. Mol-Van de Camp was in de Gelderse gemeente onder meer verantwoordelijk voor het beleid op het vlak van zon en wind, de warmtetransitie en de regionale energiestrategie.

Limburg: vergunningverlening rond krijgen

“Een Limburg dat vooruit wil, heeft energie nodig. Betrouwbare en schone energie.” Daarmee opent het hoofdstuk ‘Nieuwe energie en een schoon leefmilieu’ van het akkoord van de nieuwe coalitie in de zuidelijke provincie. Het provinciebestuur wordt gevormd door de partijen BBB, VVD, CDA, PVDA en SP. De vijf coalitiepartijen hebben concrete doelen geformuleerd, die erop neerkomen dat er in 2030 meer Limburgse duurzame energie is, de doorlooptijd van de provinciale procedure is verkort, er gezondheidswinst wordt gerealiseerd en de leveringszekerheid en betaalbaarheid van energie vooruit is gegaan.

Ook houdt Limburg de afspraken in het kader van de regionale energiestrategie in ere. Het bod om 2,5 TWh duurzaam opgewekte elektriciteit te realiseren in 2030 blijft staan. De huidige opwek in Limburg blijft daar met 0,57 TWh bij achter, stelt het nieuwe college tegelijkertijd vast. “Wij spannen ons in om uiterlijk in 2025 de vergunningverlening voor de zon- en windprojecten voor RES-doelen rond te krijgen.”

De gezondheidseffecten van windenergie staan benoemd in het akkoord, de partijen volgen het onderzoek omtrent dit onderwerp op de voet. “Komen uit dit onderzoek nieuwe inzichten, dan zullen wij ons daar kritisch toe moeten verhouden.” Voor zon-op-landbouwgrond geldt een strikt ‘nee, tenzij’ principe en een motivatieplicht van gemeenten bij afwijking daarvan. Ontwikkelingen met kleine centrales worden ook met interesse gevolgd, maar: “De Rijksoverheid en de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) zijn en blijven verantwoordelijk. Zij staan aan de lat voor eventuele realisatie, bekostiging, uitvoering, nucleaire veiligheid, stralingsbescherming en regels rondom opslag van kernafval.”

Limburg krijgt als het aan het nieuwe college ligt ook een Provinciale Energiemaatschappij “die bestaande provinciale activiteiten bundelt en gericht is op het verbinden van kennis en uitvoeringskracht van onze partners om de energietransitie de komende jaren in goede banen te leiden. We onderzoeken de precieze uitwerking.”

Limburg ziet het belang van de congestieproblematiek: “Belangrijke randvoorwaarde voor een succesvolle energietransitie is het elektriciteitsnet. Het huidige net moet versterkt, verzwaard en uitgebreid worden. Dit is primair een taak van het Rijk, netbeheerders Tennet en Enexis en de Autoriteit Financiële Markt [sic, vermoedelijk wordt de Autoriteit Consument & Markt bedoeld].” De provincie, die aandeelhouder is van Enexis, wil de netbeheerder ondersteunen in de aanpak rond netschaarste, onder meer door de komst van 25 onderstations te versnellen.

Marc van Caldenberg. (Foto: SP)

Het provinciale energiebeleid komt de komende vier jaar in handen van Marc van Caldenberg (SP), die de portefeuille sociale agenda, energie en toezicht & handhaving heeft gekregen. Van Caldenberg is fractievoorzitter van de SP in de gemeente Landgraaf, en werkt volgens dagblad De Limburger momenteel in een zwembad in Hoensbroek. Tot de afgelopen Provinciale Statenverkiezingen was de SP’er ook Statenlid, maar hij stelde zich niet verkiesbaar voor een nieuwe periode. Volgens De Limburger speelde Van Caldenberg een prominente rol tijdens de debatten die leidden tot de bestuurscrisis bij het provinciebestuur in het voorjaar van 2021.