Direct naar inhoud

Compensatie voor kolencentrales komt ook uit SDE-pot — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in genre: Geplaatst in sectie:
Geschreven door:
Gepubliceerd op: 14 juli 2023

De SDE-pot financiert veel meer klimaat- en energiebeleid dan alleen hernieuwbare opwekprojecten en CO₂-reducerende maatregelen bij de industrie, blijkt uit recente antwoorden op Tweede Kamervragen. Zo zou ook bijvoorbeeld de compensatie voor de gederfde inkomsten van kolencentrales uit de SDE-pot worden betaald.

De SDE-pot werd tot dit jaar gevuld uit een speciale heffing op de energierekening van klein- en grootverbruikers: de Opslag Duurzame Energie (ODE). Dat geld is bedoeld om de onrendabele top van zon- en windparken te vergoeden, en bedrijven in staat te stellen CO₂-reducerende maatregelen te nemen, zoals overstappen op elektrische warmtepompen, elektrische boilers neerzetten of de afvang en opslag van CO₂.

Maar lang niet alle projecten met een subsidietoekenning komen daadwerkelijk tot stand. Ook lagen de energieprijzen de afgelopen jaren hoger dan waar bij de toekenning van projecten rekening was gehouden. Daardoor hoefde minder subsidie te worden uitgekeerd. Voor de komende jaren verwacht het ministerie van Economische Zaken en Klimaat dat er vrijwel niets hoeft te worden uitgekeerd (zie tabel).

Die meevallers worden ingezet voor een veelheid aan klimaat- en energiegerelateerde maatregelen, blijkt uit verschillende antwoorden die het ministerie van Economische Zaken en Klimaat naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.

Sla ingesloten LocalFocus-inhoud over
Ingesloten LocalFocus-inhoud overgeslagen

Kolencompensatie

Ook de compensatie voor kolencentrales voor het missen van inkomsten door het kolenstookplafond zou uit de SDE-pot worden gehaald, blijkt uit een tabel in antwoord op Kamervragen over de EZK-begroting in juni. Dat was al besloten in het regeerakkoord van dit kabinet, staat in antwoorden op vragen van de PVDA en GroenLinks. De twee partijen merkten toen op dat de begrotingsreserve voor de SDE-regelingen was opgelopen tot €4,8 mrd en vroegen zich af wat het kabinet van zins was daarmee te doen. De partijen morden over het feit dat eerder geld uit de SDE-pot was gehaald voor niet-energiegerelateerde zaken.

Het kabinet antwoordde: “In het verleden zijn verschillende onttrekkingen uit de SDE-reserve gedaan en ook de komende jaren staan er nog onttrekkingen gepland. Dit betreft de ophoging van de ISDE-regeling, de financiering van het Urgenda 2.0-pakket, voor het Regeerakkoord Rutte IV ter dekking van de verwachte kosten van kolenmaatregelen in 2022 en de financiering van de SCE [subsidieregeling coöperatieve energie-opwekking, red.] op verzoek van de Tweede Kamer.” Bij dat antwoord in april stond voor het jaar 2022 €1,6 mrd gereserveerd uit de SDE-pot voor de nadeelcompensatie. In de antwoorden van juni stond voor het jaar 2023 €730 mln gereserveerd onder de noemer “kolenmaatregelen”.

De Onyx-energiecentrale in Rotterdam gezien vanuit de lucht. (Foto: Jeffrey Groeneweg/ANP)

De beoordeling van de nadeelcompensatie-aanvragen voor de kolencentrales loopt nog, laat EZK desgevraagd weten. Die compensatie was bedoeld voor het nadeel dat kolencentrales-exploitanten ondervonden van het plafond dat hen per 1 januari 2022 was opgelegd. Dat plafond dicteerde dat een kolencentrale op jaarbasis niet meer dan 35% van de theoretische maximale CO2-uitstoot mocht emitteren. Op 20 juni werd dit plafond in verband met de oorlog in Oekraïne weer ongedaan gemaakt.

Onbekend is nog hoeveel van het gereserveerde geld de kolencentrales daadwerkelijk zullen ontvangen. Uit dezelfde antwoorden blijkt dat ook de compensatie voor het sluiten van de Onyx-centrale (€168 mln) met SDE-geld zou worden gefinancierd. Door de energiecrisis en het geschrapte kolenplafond was de centrale in 2022 echter dusdanig rendabel, dat de eigenaar afzag van sluiting. EZK laat weten dat dat laatste bedrag inmiddels is teruggestort in de reserve duurzame energie en klimaat.

Sla ingesloten LocalFocus-inhoud over
Ingesloten LocalFocus-inhoud overgeslagen

Prijsplafond en aanvullend klimaatbeleid

Het was al bekend dat het kabinet de budgettaire meevaller uit de SDE-regelingen (officieel zijn het er drie: SDE, SDE+ en SDE++) wilde inzetten voor de bekostiging van het prijsplafond. Dat is een subsidieregeling aan energieleveranciers, die ervoor zorgt dat de tarieven voor huishoudens tot een bepaald verbruik niet hoger stijgen dan de vastgestelde plafondprijzen.

Daarvoor was in voorjaarsbesluitvorming €5 mrd uit de SDE-pot gereserveerd, plus €5,4 mrd, uit een eerder aangekondigde energiebelastingmaatregel die werd teruggedraaid. Inmiddels is de verwachting van de kosten voor het prijsplafond naar beneden bijgesteld naar €4 mrd. Een reservering valt niet automatisch terug in de SDE-pot, als die niet wordt gebruikt, zei minister Rob Jetten (Klimaat en Energie, D66) recent in de Tweede Kamer. Dergelijke meevallers vloeien terug naar de algemene middelen. Het kabinet kan ervoor kiezen die gelden daarna alsnog te reserveren voor klimaat- en energiemaatregelen. Maar garanderen kon de bewindsman dat niet.

Inframarginale heffing

Een deel van het energiepakket werd ook betaald uit de inframarginale heffing voor partijen die juist profiteerden van de hoge prijzen. Die levert, blijkt uit de antwoorden, dit jaar waarschijnlijk €146 mln op. Energiebedrijf Eneco verwacht daar zo’n €20 mln aan bij te dragen. De uitvoeringskosten voor de heffing lopen de komende vijf jaar naar verwachting op tot €35 mln.

Of en zo ja hoeveel er over zal blijven van de reservering voor het prijsplafond wordt pas in 2025 bekend bij de afrekening met de energieleveranciers. Naast het prijsplafond omvat het energiepakket ook steunmaatregelen voor mensen achter een blokaansluiting, voor Caribisch Nederland, voor het midden- en kleinbedrijf (TEK) en kregen huishoudens €190 uitgekeerd in november en in december 2022.

Klimaatpakket

Net op zee: subsidie uit SDE-pot

Stijging nettarieven richting 2050 onderschat

Daarnaast heeft het kabinet €2,5 mrd uit de SDE-pot gereserveerd om een deel van het klimaatpakket te financieren dat 22 megaton aan broeikasgasuitstoot moet gaan voorkomen. In totaal is dat pakket goed voor €28 mrd, waarvan het leeuwendeel uit het Klimaatfonds zal komen. Die 22 megaton extra reductie is nodig omdat Nederland niet op koers lag voor het halen van het doel van 60% broeikasgasreductie in 2030. Een grote klap voor de doelen was het schrappen van het kolenstookplafond voor elektriciteitscentrales. Dat stookplafond was juist ingesteld om de door de rechtbank afgedwongen Urgendadoelen te halen.