Direct naar inhoud

Congestie in de meterkast — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in genre: Geplaatst in sectie:
Gepubliceerd op: 21 maart 2023

Om gevaarlijke situaties te voorkomen en de energietransitie van woningen voortvarend te kunnen doorzetten moet een verplichte APK-keuring van de meterkast worden ingevoerd. Dat betogen Maarten Meijburg, Ruut Schalij en Henry Lootens.

De meterkast is het hart van de elektrische installatie van een woning. Alle opgewekte en verbruikte elektriciteit stroomt er doorheen en wordt erdoor beveiligd. In een energielandschap waarin de energievraag wordt geëlektrificeerd en huishoudens steeds meer elektrische apparaten zoals de inductiekookplaat, de warmtevoorziening, zonnepanelen en elektrische auto’s aanschaffen is de meterkast een wat vergeten onderdeel van die transitie.

Maarten van der Kloot Meijburg (links) en Ruut Schalij (midden) zijn partner bij eRisk Group. Henry Lootens is DC expert, docent Energievoorzieningen & Wet- en regelgeving en bestuurder van de stichting Gelijkspanning. (Foto: zelf aangeleverd)

Hoewel er geen betrouwbare cijfers beschikbaar zijn, schatten experts dat de meeste woningen nog een stoppenkast hebben of een groepenkast die onder andere door de kwaliteit van de interne bedrading onvoldoende zijn toegesneden om langdurig de elektriciteit met de hoge stroomsterktes van deze apparaten te verwerken. Naarmate de elektrificatie van huishoudens voortschrijdt zal de kans op overbelasting van deze stoppenkasten of niet volgens de NEN-normen aangelegde groepenkasten toe gaan nemen en mogelijk een rem op de energietransitie zetten.

Een stoppenkast is ontworpen met een interne bedrading die geschikt is voor het verwerken van elektriciteit met vermogens uit de pre-transitie tijd. Door de elektrificatie van de energievoorziening verandert het stroomgebruik drastisch en daarvoor is de stoppenkast ongeschikt. Een goed geïnstalleerde groepenkast is wel ontworpen voor dat veranderde stroomverbruik. Een groepenkast voldoet, mits goed geïnstalleerd, aan de (veiligheids)eisen die noodzakelijk zijn om elektriciteit van apparaten met hoge vermogens die vaak ook stroom produceren of terugleveren, te verwerken.

(Foto: Enexis)

Van stoppenkast naar groepenkast

Dit gegeven is op zichzelf al een goede reden om de oude stoppenkast te vervangen door een goed geïnstalleerde moderne groepenkast. Maar er zijn nog meer redenen om een stoppenkast te vervangen door een goed geïnstalleerde groepenkast:

• de stoppenkast is nooit bedoeld voor de elektriciteitsvraag met huishoudelijke elektrische apparaten zoals bijvoorbeeld zonnepanelen, laadpalen, warmtepompen en energieopslag met thuisbatterijen;

• de stoppenkast is niet ontworpen voor een grote en vaak langdurige vermogensvraag. Door de elektrificatie van huishouden nemen het aantal elektrische apparaten met grotere vermogens toe. Die apparaten, zoals koken op inductie en laadpalen voor je elektrische auto, moeten worden aangesloten op een eigen groep omdat ze meer stroom verbruiken dan gemiddeld. Daarnaast is vaak een 3-fase aansluiting nodig om snel voldoende vermogen te kunnen leveren, terwijl veel stoppenkasten nog een 1-fase aansluiting hebben;

• de stoppenkast bestaat uit onderdelen die vaak meer dan twintig jaar oud zijn en heeft doorgaans een interne bedrading met (te) beperkte belastbaarheid. Door het toepassen van apparaten met grotere vermogens kunnen die onderdelen of die bedrading tot onveilige of zelfs gevaarlijke situaties leiden zoals het doorbranden van kabels en brand in de stopenkast;

• voor het toepassen van zonnepanelen moet de stoppenkast worden vervangen worden of worden voorzien van een hoofdschakelaar volgens de regelgeving, hoewel dit nog niet wettelijk verplicht is of überhaupt gehandhaafd wordt. De met zonnepanelen opgewekte stroom loopt met een hoge capaciteit langdurig door de stoppenkast. Daar is de kast niet voor ontworpen en dit kan dan ook tot gevaarlijke situatie leiden. Bovendien komt de stroom “van de verkeerde kant” en is de stoppen of groepenkast vaak uitgelegd op de maximale stroom die de netbeheerder zal leveren.

• de stoppenkast kan vaak niet worden uitgebreid met nieuwe groepen. Om de nieuwe apparaten zoals zonnepanelen te kunnen gebruiken zijn extra groepen nodig. Een tweede stoppenkast laten plaatsen kan, maar is lastig. Dit omdat de elektricien die als laatst in de stoppenkast heeft gewerkt ervoor verantwoordelijk is en hij wil vaak niet op dit risico worden aangesproken;

• de stoppenkast heeft vaak niet de capaciteit om laadpalen aan te sluiten. Voor de meeste laadpalen is een vermogen 11 kW geen uitzondering. De maximale capaciteit van een groep is 3,7 kW;

• de stoppenkast is niet uitgerust voor het aansluiten van thuisbatterijen. In de toekomst zal er steeds meer gebruik worden gemaakt van thuisbatterijen. Voor de aansluiting van die batterijen zijn aparte groepen nodig en evenals het geval is bij zonnepanelen loopt er ook bij batterijen stroom met een hoge capaciteit langdurig door de stoppenkast. Daar is de kast niet voor ontworpen en kan tot gevaarlijke situatie leiden;

• de stoppenkast is niet ontworpen voor het gebruik van slimme energie managementsystemen. Die slimme systemen voor bijvoorbeeld het matchen van zonnepanelenproductie met verbruik zullen in de toekomst steeds meer worden gebruikt en mogelijk ook noodzakelijk worden om lokale netvermogensbalans adequaat te kunnen managen.

De stoppenkast is de centrale schakel tussen elektriciteitsverbruik en -opwek van de energie. De stoppenkast is in afgelopen jaren steeds meer voorzien van extra componenten. In de jaren vijftig waren twee groepen met smeltveiligheden nog voldoende. In de jaren zeventig werd dat uitgebreid naar vier groepen met een aardlekschakelaars en de laatste jaren is de norm acht tot twaalf groepen met hoofdschakelaar en ten minste twee aardlekschakelaars.

In de toekomst maakt gas plaats voor elektriciteit en wordt elektriciteit de belangrijkste energiedrager in een woning. Dit betekent dat er grotere vermogens een beroep op de stoppenkast gaan doen, waarvoor deze niet zijn uitgerust. Die grote vermogens van 20 ampère tot zelfs 60 ampère bij kortsluiting, kunnen in een stoppenkast tot gevaarlijke situaties leiden zoals oververhitting en in het uiterste geval tot brand.

Een standaard stoppenkast is vaak gemaakt voor maximaal 40 ampère. Dit is wat de netbeheerder maximaal zou leveren. Zodra er binnen de installatie zelf elektriciteit geleverd wordt door zonnepanelen, batterijen en misschien zelfs de elektrische auto kunnen deze stromen in theorie veel hoger worden. Die theorie wordt steeds vaker praktijk omdat, aangemoedigd door regeringsbeleid, mensen op alle fronten de energievoorziening van hun woningen aan het elektrificeren zijn. Zo wordt per 2026 een hybride warmtepomp verplicht bij vervanging cv-ketel.

Voorwaarde voor elektrificatie

Deze energietransitie van huishoudens en bijbehorende hoge vermogensstromen maakt dat stoppenkasten door de kwaliteit van hun interne bedrading en slecht geïnstalleerde groepenkasten vaak ongeschikt zijn. Dit kan en zal tot ongewenste en zelfs gevaarlijke situaties leiden.

Een goed geïnstalleerde groepenkast is een belangrijke voorwaarde voor de elektrificatie van woningen. Hoewel er geen betrouwbare cijfers beschikbaar zijn schatten experts dat de meeste woningen nog een oude stoppenkast hebben. We weten bijvoorbeeld van onderzoek uit 2019 dat zonnepanelen bij particuliere woningen in 80% van de gevallen niet deugdelijk zijn geïnstalleerd . Dat moet bij de installatie van een moderne groepenkast worden voorkomen. Het is tijd om de meterkast uit de vergetelheid te halen en een meer centrale functie te geven in de energietransitie van de woningen.

Te beginnen met exact in kaart te brengen hoeveel stoppenkasten moeten worden vervangen. Daarnaast is er beleid nodig dat een versnelde transitie van een stoppenkast naar een moderne groepenkast stimuleert. Dat beleid moet er ook voor zorgen dat de moderne groepenkast volgens NEN-normen wordt geïnstalleerd. Het is verstandig als er door de overheid een deadline wordt gesteld aan het moment, bijvoorbeeld 2025, dat woningen zijn uitgerust met een moderne groepenkast die voldoet aan de gestelde normen. De netwerkbedrijven zouden vervolgens verplicht moeten worden om te controleren of daaraan voldaan is. Daarmee moet vaart worden gemaakt voordat er ‘congestie’ in de meterkast ontstaat dat tot gevaarlijke situaties en tot onnodige vertraging van de energietransitie kan leiden.

Maarten van der Kloot Meijburg en Ruut Schalij zijn partner bij eRisk Group. Henry Lootens is DC expert, docent Energievoorzieningen & Wet- en regelgeving en bestuurder van de stichting Gelijkspanning.