Direct naar inhoud

Dynamische energiecontracten kunnen ook netcongestie veroorzaken — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in genre: Geplaatst in sectie:
Geschreven door:
Gepubliceerd op: 3 mei 2023

Dynamische energiecontracten sporen consumenten aan op momenten dat duurzame stroom overvloedig aanwezig is de auto op te laden of de warmtepomp aan te zetten. Maar wanneer dat op grote schaal gebeurt, kan dat juist tot problemen leiden op het net, zeggen Rabo Research-onderzoeker Sanne de Boer en Enexis-man Ton van Cuijk. Vooral als het hard waait.

Door de groeiende hoeveelheid opwek van zonne- en windenergie nemen de pieken in de productie van elektriciteit toe. Dat leidt tot lage prijzen maar mogelijk ook tot capaciteitsproblemen op het elektriciteitsnet. Met een contract met dynamische prijzen, die meebewegen met de groothandelsmarkt, worden consumenten aangespoord juist op goedkope momenten met vaak overvloedige aanwezigheid van duurzame stroom, de was te doen of de auto op te laden. Daarmee helpen dynamische contracten in veel gevallen netcongestie te voorkomen.

Overbelast

Maar volgens Sanne de Boer, energietransitiespecialist bij RaboResearch, kunnen dynamische contracten ook tot problemen op het net leiden. De Boer zegt: “Het gevaar is namelijk dat consumenten allemaal tegelijkertijd hun elektrische auto opladen of hun boilervat verwarmen of hun thuisbatterij goedkoop opladen op de momenten waarop de elektriciteitsprijs laag of zelfs negatief is.” Het elektriciteitsnet is daar nu niet op berekend en kan dan overbelast raken.

Oplaadpunt voor elektrische auto bij woning. Vooral in oudere wijken kunnen dynamische energietarieven bijdragen aan netcongestie (Foto: Peter Hilz / ANP)

Ook Ton van Cuijk, als portefeuille regisseur flexibiliteit bij Enexis verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de visie op flexibiliteit in het energiesysteem, ziet dit probleem. “Op sommige momenten kan dit gebeuren, bijvoorbeeld als het om zeven uur ’s avonds heel hard gaat waaien. Dan daalt de elektriciteitsprijs op een moment dat er al veel stroom wordt verbruikt. Als dan ook nog eens alle elektrische auto’s en thuisbatterijen gaan laden, ontstaat er een probleem.”

Wind op zee

Dan moet het wel erg hard waaien, omdat de prijs wordt bepaald door de verhouding tussen vraag en aanbod. En om zeven uur s avonds is het verbruik al hoog, en een grotere vraag zorgt meestal voor een hogere prijs. Maar in de toekomst is dit een reëel scenario, omdat windenergie, met name van wind op zee, dan een grote rol zal spelen in de energiemix.

Op dit moment speelt dit probleem nog niet, ook omdat het aantal huishoudens met een dynamisch elektriciteitscontact beperkt is. Daarbij is de hoeveelheid wind in de energiemix beperkt waardoor de prijs nu overdag vooral door zonopwek wordt gedicteerd. Als elektrische auto’s gaan laden als de zon schijnt zijn er vooral vóórdelen voor het net. Ook is slechts 3% van de auto’s op dit moment elektrisch en hebben nog maar weinig huishoudens een thuisbatterij of een eigen laadpaal. Maar dat aandeel zal de komende jaren naar verwachting flink toenemen.

Oudere wijken

Wanneer en waar dit probleem de kop op zal steken, is volgens De Boer lastig te voorspellen. “Dat hangt ook af van het soort woonwijk, het type consument en het lokale ontwerp van het elektriciteitsnet.” Maar zij verwacht dat vooral de wat oudere wijken hier gevoelig voor zijn omdat daar bij de aanleg van het elektriciteitsnet geen rekening is gehouden met zonnepanelen, elektrische auto’s en warmtepompen. In het ergste geval kan er een lokale stroomstoring ontstaan doordat er te weinig elektriciteit door de kabel in de straat aangevoerd kan worden om aan de vraag naar elektriciteit te voldoen.

Dat eigenaren van warmtepompen en elektrische auto’s vaak ook zonnepanelen op hun dak hebben en dus eerst hun eigen stroom verbruiken voordat ze gebruikmaken van het elektriciteitsnet maakt daarbij niet veel verschil, denkt De Boer. Dat effect is er wel, maar is maar beperkt. Dat komt omdat het vaak hard waait als de zon niet schijnt en de lage elektriciteitsprijzen in de toekomst vooral komen van wind op zee. Bovendien is de elektriciteitsvraag bijvoorbeeld door warmtepompen groter in de winter en in de avond als er vaak minder zonnestroom voorhanden is.

Ook Van Cuijk ziet dat in oude wijken een probleem zou kunnen optreden, maar verwacht dat dit maar zelden voor zal komen. “In 80% of 90% van de tijd zorgen dynamische contracten er juist voor dat de problemen op het net afnemen. Want als de prijs lager wordt, zullen de eerste honderdduizend auto’s gaan laden waardoor de prijs binnen korte tijd weer zal stijgen. Doordat er steeds meer flexibiliteit is, zorgt dat ervoor dat de volatiliteit van de prijs gedempt wordt. Het beschermt zichzelf als het ware.”

Dynamische nettarieven

Dat neemt niet weg dat op een paar momenten in het jaar de problemen op het net toch groter kunnen worden door dynamische tarieven, en dan zal de netbeheerder daar wat aan moeten doen. Allereerst door het net te verzwaren. “Dat staat als allerhoogste op ons lijstje”, zegt Van Cuijk. Daarnaast zijn volgens De Boer dynamische netbeheerderstarieven een optie. “Die zouden dan ongeveer moeten gaan werken zoals spitsheffingen: het afnemen van elektriciteit is duur op momenten waarop de infrastructuur zwaar wordt belast en goedkoop op de momenten waarop er nog veel ruimte is op het net.”

Eerder onderzoek naar dynamische netbeheerderstarieven

Enexis-pilot: Moeten we de bewoner wel betrekken bij flex?

Nadeel is wel dat deze tariefstructuur erg ingewikkeld is voor consumenten en de prijsprikkel waarschijnlijk onvoldoende is om de spotgoedkope stroomprijs te compenseren. Volgens Van Cuijk is een bandbreedtemodel geschikter. Daarbij betalen consumenten voor een bepaalde bandbreedte waarin ze moeten blijven met hun elektriciteitsafname. Buiten die bandbreedte geldt een extra nettarief.

Iemand die met een elektrische auto, een warmtepomp, en thuisbatterij het energienet zwaar belast door zijn elektriciteitsafname zal dan voor een grote bandbreedte kiezen, want deze apparaten vragen nu eenmaal grote vermorgens. Terwijl een bewoner van een appartement die verwarmt en kookt op gas juist voorkeur heeft voor een kleine bandbreedte voor de elektriciteitsaansluiting. “Dat past perfect bij dynamische tarieven”, zegt Van Cuijk. “Consumenten worden dan wel gestimuleerd om de stroom te gebruiken als het goedkoop is, maar blijven binnen de gekozen bandbreedte omdat ze anders meer moeten betalen.”

Pilots met op afstand aansturen van apparaten in huishoudens:

Peeeks-CEO: ‘Flex is een bijproduct’

Aansturen op afstand

Een andere oplossing is volgens De Boer dat netbeheerders direct of indirect de mogelijkheid krijgen om elektrische apparaten achter een aansluiting aan te sturen. Dat zou betekenen dat een auto langzamer laadt op momenten waarop de kabel in de straat zwaar belast wordt. Ook deze oplossing wordt onderzocht door netbeheerders maar kent nog veel onopgeloste vraagstukken. “Laadpalen zijn bijvoorbeeld goed op afstand aanstuurbaar, maar warmtepompen nog maar beperkt”, zegt Van Cuijk. “Overigens zien we dit echt als een noodmaatregel waar we slechts incidenteel gebruik van zouden maken.” Ook zal veel wet- en regelgeving aangepast moeten worden om dit mogelijk te maken. “Er zal nog veel water door de Rijn moeten lopen voordat dit mogelijk is.”