Direct naar inhoud

Energietransitie in gevaar door terugloop van techniekstudenten — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in genre: Geplaatst in sectie:
Gepubliceerd op: 27 juni 2022

Een snelle verduurzaming van Nederland dreigt te stokken doordat steeds minder jongeren kiezen voor technische opleidingen, terwijl het aantal vacatures hard oploopt. Bij de meest essentiële studies lopen de studentaantallen zelfs drastisch terug. Dat blijkt uit een FD-analyse van de instroomcijfers op HBO- en universitair niveau.

Zo daalt de instroom bij HBO-opleiding Elektrotechniek met gemiddeld 17% en bij Werktuigbouwkunde is dat 9%. Een grotere daling dan die van alle technische HBO-opleidingen samen (-1,4%). Ook bij universitaire opleidingen is deze trend zichtbaar. Aan de University of Twente, bijvoorbeeld, beginnen er 59% minder studenten bij Computer Science en 23% minder aan Civil Engineering.

En dat terwijl de vraag van bedrijven naar data-analisten, werktuigbouwkundigen en ingenieurs alleen maar toeneemt. Het bedrijfsleven noemt een tekort aan personeel steevast als een van de grootste obstakels om te verduurzamen. Talloze initiatieven om meer jongeren te enthousiasmeren voor de techniek hebben onvoldoende effect gehad. “De arbeidstekorten dreigen de showstopper van de energietransitie te worden”, zegt Doekle Terpstra van brancheorganisatie Techniek Nederland.

In het handjevol technische beroepen die volgens de sector het hardst nodig zijn (zie kader), staan op dit moment 23.000 vacatures open, blijkt uit een analyse van marktonderzoeker Intelligence Group. Voor de technieksector als geheel is dat minstens 100.000.

Alleen al een bedrijf als netbeheerder Enexis, dat het elektriciteitsnet snel moet uitbreiden en verzwaren, heeft driehonderd onvervulde vacatures, veelal in de installatietechniek, elektrotechniek en werktuigbouwkunde. “De schaarste aan personeel is één van de belangrijkste uitdagingen”, zegt Han Slootweg verantwoordelijk voor de infrastructuur van Enexis.

Hoger opleidingsniveau vereist

Naast technische MBO’ers, die bijvoorbeeld zonnepanelen kunnen installeren of kabels aanleggen, zijn in toenemende mate beroepskrachten cruciaal die via hogescholen of universiteiten komen. “Steeds meer werk is op afstand bestuurd of gebruikt slimme systemen en data-analyses. Dat vraagt ook wat van het opleidingsniveau van beroepskrachten,” zegt Terpstra. “Bovendien zijn HBO’ers en WO’ers onmisbaar voor de innovaties die nodig zijn om de energietransitie nog meer vaart te geven.”

Hoewel de opleidingen er zelf veel aan doen om scholieren enthousiast te krijgen, lukt dat dus niet. “Het woord zorgelijk dekt de lading niet eens meer”, zegt Arie van Scheepen, opleidingsmanager van de opleiding Werktuigbouwkunde aan de hogeschool Utrecht. “Vergeleken met andere opleidingen doen wij het nog goed, maar ook wij verwachten tientallen studenten minder dan voorheen.” Ze zouden, gezien de urgente vraag, juist het dubbele aantal studenten wensen.

Aan universiteiten neemt het aantal techniekstudenten wel heel licht toe. Maar dat is vooral te danken aan het feit dat het totaal aantal inschrijvingen aan universiteiten groeit, want relatief kiezen juist steeds minder studenten voor techniek. Hun aandeel daalde van 11,8% in 2021 tot 10,7 % komend jaar.

Plukjes studenten

Aan sommige cruciale opleidingen beginnen amper een dozijn studenten, zoals aan de tweejarige HBO-opleiding Werktuigbouwkunde. Aan de voltijdsvariant in Utrecht gaat het om slechts enkele tientallen. Dat zijn cijfers die in het niet vallen bij de immense vraag van de arbeidsmarkt.

De beperkte instroom komt paradoxaal genoeg soms óók door tekorten, omdat die de capaciteit voor een opleiding beperken. Zo zit er op Computer Science een numerus fixus, onder meer vanwege te weinig docenten. (Foto: Changbok Ko/Unsplash)

De beperkte instroom komt paradoxaal genoeg soms óók door tekorten, omdat die de capaciteit voor een opleiding beperken. Zo zit er op Computer Science een numerus fixus, onder meer vanwege te weinig docenten. “Dat doet ons pijn”, zegt een woordvoerder van de University of Twente, “want er ligt een grote maatschappelijke opgave voor het opleiden van mensen in techniek.”

De vrees is dat de instroom in techniekopleidingen ook na komend jaar niet substantieel stijgt omdat steeds minder middelbare scholieren kiezen voor een exact vakkenpakket. “Als deze trend doorzet, hebben we een probleem”, zegt Beatrice Boots van kennisinstelling Platform Talent voor Technologie.

Leerwerktraject

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) herkent het beeld van de tanende instroom. Er gaat meer geld naar HBO-opleidingen waar tekorten zijn en het kabinet komt voor de zomer met nieuwe plannen. Daarnaast schieten (gesubsidieerde) leerwerktrajecten, waarbij een student vanaf dag één al in een bedrijf aan de slag kan, nu als paddenstoelen uit de grond.

Een woordvoerder van OCW benadrukt wel dat meer mensen opleiden slechts één van de oplossingen is voor de arbeidskrapte in de technieksector. Ook omscholing, innovatie en goede arbeidsvoorwaarden zijn belangrijk.

Verantwoording

Het FD vroeg Techniek Nederland, Techniekpact en de Nederlandse Vereniging voor Duurzame Energie (NVDE) om alle opleidingen op hbo- of universitair niveau te markeren die zij als essentieel zien voor het slagen van de energietransitie. Van die opleidingen vroeg de krant de inschrijfcijfers van afgelopen jaren op, plus de aanmeldcijfers voor komend jaar. De Vereniging van Hogescholen gaf die cijfers per opleiding, Universiteiten Nederland alleen voor het cluster van Technische opleidingen. Daarbij merken zij aan dat de aanmeldcijfers voor komend jaar nog kunnen wijzigen. Volgens de genoemde partijen zijn vijf studies met name van belang: Elektrotechniek, Energietechniek, Werktuigbouwkunde, Sustainable Energy en Informatica/Data Science. Marktonderzoeker Intelligence Group analyseerde op verzoek de actuele vacatures op functies die daaraan gekoppeld zijn en telde zo 23.000 openstaande banen op die terreinen. De allerlaatste instroomcijfers op MBO-niveau waren nog niet beschikbaar volgens de MBO Raad, maar het FD meldde eerder al dat ook daar het aantal techneuten daalt.