Direct naar inhoud

Oppositie kraakt rol premier Rutte in Gronings aardbevingsdossier — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in genre: Geplaatst in sectie:
Geschreven door:
Gepubliceerd op: 7 juni 2023

Een stortvloed aan kritiek daalde dinsdag vanuit de oppositiebanken neer op premier Mark Rutte, tijdens de eerste dag van het debat over het eindrapport van de parlementaire enquêtecommissie Groningen. De PVDA, GroenLinks, SP, Volt en de Partij voor de Dieren verweten Rutte dat hij in zijn bijna dertienjarige premierschap de problemen van de Groningse aardbevingsgedupeerden te lang niet heeft aangepakt en zich te veel heeft laten leiden door de financiële belangen van de lucratieve gaswinning voor de schatkist.

Tweede Kamerlid Sandra Beckerman (SP), Hans Vijlbrief (staatssecretaris Mijnbouw, D66) en premier Mark Rutte (VVD) tijdens het debat over het rapport van de Parlementaire Enquetecommissie Aardgaswinning Groningen. (Foto: ANP)

In het kort

Op de eerste dag van het Kamerdebat over het eindrapport van van de parlementaire enquêtecommissie Groningen kreeg Mark Rutte zware kritiek van de oppositie. De PVDA betichtte de premier van leugens, GroenLinks zag een werkwijze van “doorschuiven, afschuiven en excuses maken”. Rutte zei tijdens zijn verhoor pas in 2018 doordrongen te zijn geraakt van de ernst van de problematiek in Groningen. De oppositie wil ook meer geld voor het inlossen van de ‘ereschuld’ aan Groningen. Premier Rutte en staatssecretaris Hans Vijlbrief komen deze woensdag aan het woord.

Ruttes verweer tijdens zijn verhoor voor de enquêtecommissie waarin hij zei dat hij pas in 2018 doordrongen raakte van de ernst van de situatie in Groningen, betitelden verschillende Kamerleden als “ongeloofwaardig”. “Ik zeg het recht in uw gezicht, ik denk dat u daarover loog”, zei PVDA’er Henk Nijboer.

Doorschuiven en afschuiven

Partijleider Jesse Klaver van GroenLinks verweet Rutte een “modus operandi van doorschuiven, afschuiven en excuses maken” en vroeg hem om grondige zelfreflectie. ‘De excuses van deze minister-president zijn zo langzamerhand lege hulzen geworden. Waarom vindt hij dat hij nog steeds de juiste persoon is om het geschonden vertrouwen van de Groningers te herstellen?’ SP-Kamerlid Sandra Beckerman ging nog een stapje verder: “Uit de grond van mijn hart, waarom stapt u niet op?”

De enquêtecommissie concludeerde eind februari dat de belangen van Groningse burgers in de afgelopen zestig jaar door alle achtereenvolgende kabinetten “structureel zijn genegeerd”. Politici en gasexploitant NAM hebben volgens de commissie de ‘ernst en urgentie van de problematiek’ keer op keer onderschat en zich vooral laten leiden door de financiële belangen van de gaswinning, waarmee de staat en de NAM in de afgelopen zestig jaar gezamenlijk zo’n €429 mrd verdienden.

Stevige reflectie

De commissie was ook kritisch op de rol van Rutte in het aardbevingsdossier. De VVD-premier maakte weliswaar herhaaldelijk excuses en legde werkbezoeken af, maar hij zorgde niet voor “wezenlijke verandering” die Groningers vooruithielp. Hij wekte slechts “verwachtingen”, was het oordeel van de commissie.

Klaver vroeg zich af hoe Rutte “dit probleem zo heeft kunnen onderschatten”. De zware beving in Huizinge in 2012, kritische rapporten van toezichthouder SODM (2013) en de Onderzoeksraad voor Veiligheid (2015) en een hele reeks Kamerdebatten, “allemaal momenten dat er een lampje had moeten gaan branden”, meende Klaver.

Tot ergernis van de oppositie, velden de Kamerleden van de coalitiepartijen in hun bijdrages geen oordeel over het handelen van Rutte. Fractievoorzitter Mirjam Bikker van de ChristenUnie wilde vooral een “stevige reflectie” van Rutte horen. D66’er Faissal Boulakjar riep de premier op te laten zien dat hem “nu echt menens is” en sprak van “een laatste kans” voor het kabinet. En VVD-Kamerlid Jeroen van Wijngaarden zei dat hij “snapte dat iedereen nu door wil schieten naar vertrouwensvragen, maar daar ben ik helemaal niet mee bezig”.

Vele noodkreten

Alleen het pas aangetreden Kamerlid Eline Vedder van het CDA zei het ronduit “onbegrijpelijk” te vinden dat Rutte pas in 2018 de ernst van de situatie door had, ondanks de “vele noodkreten” die tot dan toe al vanuit het aardbevingsgebied waren geuit.

De andere coalitiepartijen richtten hun blik vooral op de toekomst, op het ‘vijftig-puntenplan’ waarmee het kabinet de komende dertig jaar de problemen in Groningen wil aanpakken. Daarvoor trekt Rutte IV tot 2055 €13,7 mrd extra uit. Het geld is bedoeld om de aardbevingsschade door de gaswinning sneller en ruimhartiger te herstellen en de economische groei in de provincie aan te jagen. Eerder reserveerde het kabinet al €8,5 mrd voor Groningen.

De oppositie stelde echter dat dit pakket niet toereikend is om de ‘ereschuld’ aan Groningen in te lossen. Zo spoorden verschillende partijen het kabinet aan om meer middelen vrij te maken voor de aanpak van energiearmoede, onderwijsachterstanden en de verduurzaming van woonwijken.

Eensgezinder waren coalitie en oppositie in hun kritiek op het kabinetsvoornemen om schades tot €40.000 niet meer apart te beoordelen, maar automatisch te vergoeden. Bijna alle partijen in de Kamer vrezen dat door deze regeling juist de mensen met complexe schades langer in onzekerheid blijven. “Deze regeling klinkt sympathiek, maar gaat leiden tot meer ongelijkheid”, stelde Nijboer van de PVDA.

Premier Rutte en staatssecretaris Hans Vijlbrief komen deze woensdag aan het woord.