Auteur

Alex Kaat

Groene stroom bestaat niet, maar straks wel

De treinen rijden erop, de meeste huishoudens gebruiken het: groene stroom. Zolang dit product bestaat is er al discussie over hoe groen het eigenlijk echt is. Met de groeiende noodzaak om duurzame elektrificatie van vooral de industrie te ontwikkelen en te ondersteunen is er steeds meer behoefte aan een betere certificering, als bewijs dat het echt gaat om duurzaam opgewekte stroom. Het is een kwestie van tijd tot deze certificering er komt, met grote consequenties voor wat nu nog ‘groene stroom’ heet.

En dan kiezen we voor kernenergie, wat dan?

Opeens was het er weer; kernenergie als het thema voor de verkiezingen op het gebied van duurzaamheid. De regeringspartijen VVD en CDA positioneerden het onderwerp met de suggestie dat er nu een keuze voorligt die eerder niet gemaakt kon worden. Een politieke meerderheid was al voor en dat blijft vast zo. De vraag is dus of de komende jaren de ontwikkeling van een centrale zal starten en wat dit op termijn betekent voor de energietransitie.

Kondig sluiting van de aardgascentrales aan

De elektriciteitsmix in Nederland verduurzaamt razendsnel, voor zon en wind op land zelfs zo snel dat de beleidsambities voor 2030 eerder een plafond dreigen te worden dan een doel. Toch blijven de aardgascentrales gewoon operationeel. Volgens sommigen ‘kunnen we niet zonder’, kijkend naar de wind- en zon-arme momenten. De technieken om die gaten emissievrij te dichten zijn echter voorhanden, maar leggen het qua prijs af tegen het regelbaar vermogen uit fossiele gascentrales. Deze centrales beginnen dus steeds meer een sta-in-de-weg te worden in de route naar een duurzaam energiesysteem.

De lastige keuzes in het klimaatbeleid zijn voor Rutte IV

Het kabinet Rutte III ging van start met een compliment aan zichzelf: “het groenste kabinet ooit”. Of deze superlatief terecht was mag ieder zelf bepalen. Er zijn mooie zaken gerealiseerd op het gebied van het verduurzamen van de Nederlandse energievoorziening. Maar het gestelde doel van -49% ten opzichte van 1990 en zeker de hogere Europese ambitie van -55% emissiereductie worden niet gehaald. De lastige dossiers zijn voor het volgende kabinet die extra complex zijn geworden door de piketpaaltjes die ook de coalitiepartijen zelf geslagen hebben.

SDE++: een oprechte appelbomen met perensap vergelijking

Deze week gaat de nieuwe SDE++-regeling open voor subsidieaanvragen. Velen kijken met interesse, vrees en hoop naar welke technieken in de prijzen gaan vallen en welke niet. Voor het eerst gaat de SDE-subsidie niet meer alleen naar het stimuleren van de opwek van hernieuwbare energie. Ook de conversie van elektriciteit naar bijvoorbeeld warmte of waterstof valt onder de regeling, zo ook de afvang en opslag van CO₂ uit fossiele energie.

Wat voegen de RES'en eigenlijk nog toe?

De uitrol van zon en wind gaat zo hard, dat de ambities voor 2030 al gehaald lijken te zijn voordat de regio’s hun plannen daartoe -de Regionale Energiestrategieën- gemaakt hebben. De vraag is wat deze dan nog precies gaan toevoegen.

Elektrificatie vraagt om een volledig vergroende elektriciteitsmix

Elektrificatie van de industrie, gebouwde omgeving en mobiliteit is synoniem geworden voor verduurzaming. De komende jaren wordt de elektriciteitsmix inderdaad in razend tempo vergroend met vooral productie uit zon en wind. Maar een fors deel van de vraag wordt het komende decennium nog altijd ingevuld met kolen- en gascentrales. Zolang dat de situatie is, is elektrificatie van bijvoorbeeld de industrie voor het klimaat weinig zinvol. Extra vraag leidt immers niet tot extra wind of zon maar tot extra draaiuren voor deze centrales.

Alles wijst op een grotere vraag naar duurzame elektriciteit. Wat nu?

Een onverwacht snelle groei van datacenters, plannen voor de productie van groene waterstof, een forse groei van het aantal elektrische auto’s: alles wijst op een flinke groei van de elektriciteitsbehoefte naar 2030. Toch gaan het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en de rijksoverheid uit van een stagnerende elektriciteitsvraag.

Politieke keuze voor lage belastingen en nettarieven trekt datacentra naar Nederland

Groot was enkele weken geleden de commotie over de komst van datacenters nabij Zeewolde met een elektriciteitsvraag gelijk aan de stad Amsterdam. Deze en andere datacenters zouden naar Nederland komen vanwege de door burgers betaalde subsidies voor duurzame energie. De Tweede Kamer nam op 2 juli een motie aan om haar zorgen te uiten over “het beslag [dat] wordt gelegd op de ruimte, beschikbare duurzame energie en netwerkcapaciteit” en te pleiten voor “het beter beheersen en reguleren van de impact van datacenters”.

Uitsluiten houtige biomassa frustreert energietransitie

Het is waarschijnlijk het enige energiedossier waar Forum voor Democratie, de PVV maar ook Greenpeace, Milieudefensie, en partijen als D66 en de Partij voor de Dieren zij aan zij staan: de strijd tegen de inzet van houtige biomassa voor energietoepassingen. Is de kritiek terecht en kan de transitie wel zonder biomassa?

Stel duurzaamheidseisen voor CCS-subsidies

Op 17 februari jongstleden presenteerde de minister voor EZK de nieuwe subsidieregeling SDE++. Vanaf eind september komt niet alleen hernieuwbare energie opwek in aanmerking voor subsidie, maar ook de afvang van CO2 bij het gebruik van fossiele energie. Alle technieken dingen in competitie mee voor de subsidie, op basis van kosten per ton vermeden CO2-emissie. Of de straks gesubsidieerde CO2-afvang werkelijk bijdraagt aan de bestrijding van klimaatverandering, is echter de vraag.

Kernenergie biedt weinig voor een betrouwbaar energiesysteem

Kernenergie wordt in het licht van CO2-reductie breed bepleit: door het International Energy Agency, het IPCC, de directeur van het KNMI, politici aan de rechterkant, vele wetenschappers in de technische hoek en door heel veel critici van zon- en windenergie. Alleen is er geen enkele interesse vanuit de markt. Is dit uit angst voor de groene lobby of is kernenergie toch niet zo veelbelovend?

Lokale eisen aan hernieuwbare energie bedreigen de transitie

Hernieuwbare energie is uitgegroeid tot een serieuze energiebron, maar dit gaat ook gepaard met weerstand tegen bijvoorbeeld de plaatsing van windmolens en het gebruik van biomassa. Deze scepsis is vooral op provinciaal en gemeentelijk niveau vertaald in beleid. Voorbeelden zijn de afstandseisen die gemeenten en provincies stellen voor zon en wind op land en verwachtingen over omgevingsfondsen en participatie. Deze eisen en verwachtingen gelden enkel voor hernieuwbare energie en gaan verder dan het generieke beleid voor bijvoorbeeld geluid, landschap of planschade. De vraag is of ze te combineren zijn met het wensbeeld van de transitie: een land dat volledig op emissievrije energie draait.

Is er behoefte aan veel meer hernieuwbare elektriciteit?

Met het Klimaatakkoord is er niet alleen een ambitie voor de productie van elektriciteit uit zon en wind vastgesteld, maar de facto ook een plafond. Terwijl de nu razendsnel groeiende duurzame elektriciteitsproductie lijkt te worden begrensd, wordt in het debat over bijvoorbeeld groene waterstof gesteld dat er hiervoor de komende tien jaar juist onvoldoende duurzaam geproduceerde elektriciteit beschikbaar zal zijn. Dreigt er nu door subsidies te veel duurzame elektriciteit te komen of is juist een veel forser aanbod gewenst?

Breng de effectiviteit van de SDE+ niet in gevaar met nevendoelen

De SDE+-subsidieregeling en het kleine broertje ISDE, zijn er om de duurzame energietransitie te bevorderen. De politieke druk om deze regelingen ook te gebruiken om neveneffecten van de energietransitie te adresseren, is hoog. Het gaat hier om bescherming van natuur en landschap, luchtkwaliteit, deelname van burgers en het voorkomen van netcongestie. Het belang van deze zaken staat buiten kijf. Er is geen automatisme om ze ondergeschikt te maken aan klimaatbeleid. Het is echter wel de vraag of en in hoeverre de (I)SDE-regelgeving hiervoor het juiste instrumentarium is.

PBL toont dat de energietransitie nog moet beginnen

Afgelopen vrijdag na de presentatie van de Klimaat en Energie Verkenning door het Planbureau voor de Leefomgeving ging de aandacht vooral naar het net niet halen van de klimaat- en duurzame energiedoelen. Wat de studies echter impliciet ook toonden, is dat in de meeste sectoren fossiele energie blijft domineren, ook na uitvoering van de afspraken uit het Klimaatakkoord. Vooral eenmalig laaghangend fruit wordt nu geplukt: reductie van industriële methaan, fluor en lachgas-emissies en CO2-opslag (CCS). Enkel de elektriciteitssector maakt flinke stappen naar hernieuwbare energie. Voor de andere sectoren moet de energietransitie nog beginnen. Politieke moed is daarvoor vereist.

Klimaatbeleid biedt kansen voor boeren in het nauw

Afgelopen week voerden enkele duizenden boeren actie tegen het stikstof- en klimaatbeleid. De acties toonden de angst bij boeren dat hun bestaan in het geding komt. Er zal de komende jaren waarschijnlijk veel gaan veranderen voor het agrarisch bedrijf. De transitie naar een duurzame, klimaatneutrale samenleving gebaseerd op hernieuwbare energie, biedt echter juist ook kansen voor agrariërs. Daarvoor dient het beleid wel passend gemaakt te worden voor deze sector.

Verbreding SDE+ leidt maar beperkt tot verduurzaming energievoorziening

Deze zomer presenteerde het Planbureau voor de Leefomgeving ter consultatie een reeks rapporten met de plannen voor de verbrede subsidieregeling SDE. De subsidie is er na dit jaar niet enkel voor duurzame productie uit bijvoorbeeld zon en wind, maar is ‘verbreed’ naar ook het afvangen van CO2 (CCS) en naar de toepassing van duurzame energie; bijvoorbeeld in industriële warmteboilers. De goedkoopste optie komt vooraan in de rij voor subsidie. Of de aanpassing van de SDE wel de beoogde verduurzaming van de energievoorziening zal veroorzaken is de vraag.

Goede kilometerheffing ontziet elektrisch vervoer

De kilometerheffing die het kabinet in lijn met het klimaatakkoord laat onderzoeken, is de noodzakelijke stap om ook de mobiliteitssector tot emissiereductie te bewegen. De aanname in datzelfde akkoord dat de variabele belastingen nu enkel door accijns op fossiele brandstoffen opgebracht zouden worden is echter incorrect en zet de discussie bij het begin al op het verkeerde been. Een kilometerheffing die de weggebruiker laat betalen naar rato van zijn maatschappelijk kosten zal toch echt de diesel- en benzinerijder treffen. Als de politiek dat tenminste aandurft.

Het klimaatakkoord: markt of regulering voor leveringszekerheid elektriciteit

Volgens het Klimaatakkoord wordt in 2030 wordt maar liefst 75% van de elektriciteitsvraag uit wind en zon geproduceerd. Al jaren loopt het debat over de mogelijkheid om met zoveel weersafhankelijke energie de elektriciteitsvraag te bedienen en over hoe de risico’s van tekorten bij een zogenoemde Dunkelflaute te mitigeren. De keuzes in het Klimaatakkoord hinken nu op twee gedachten.

Het Klimaatakkoord, gaat dat nog lukken?

Met veel bombarie presenteerde Ed Nijpels vlak voor de Kerst het ontwerp-Klimaatakkoord. Nu, bijna een half jaar later, ligt er nog steeds geen definitief akkoord. Ondertussen zijn er nog maar enkele weken over om tot een definitief pakket aan maatregelen te komen.

Wie betaalt straks de kosten van de SDE?

Een week voor de Provinciale Statenverkiezingen, tijdens het debat over de oneerlijke lastenverdeling van de klimaatmaatregelen, presenteerde het kabinet plannen voor een herziening van de energiebelasting. De burger gaat na dit jaar in plaats van 50%, nog ‘maar’ een derde van de zogenaamde Opslag Duurzame Energie (ODE) betalen, het bedrijfsleven twee derde.

Verbreding SDE+, makkelijker gezegd dan gedaan

Binnenkort zal de minister van Economische Zaken en Klimaat de regeling voor de verbrede SDE+ presenteren, de regeling die over alle sectoren CO2-reductie zal subsidiëren met als uitgangspunt “goedkoopste CO2-reductie eerst”. Deze regeling moet al op 1 januari 2020 ingaan. Het principe van de regeling klinkt simpel en logisch. Echter, een neutrale afweging tussen maatregelen in verschillende sectoren is nagenoeg onmogelijk; politieke keuzes met betrekking tot de spelregels zullen bepalen welke technieken gaan winnen.

Energietransitie vereist financiering naar draagkracht

De politieke ruimte om de energiegebruiker te laten betalen voor een realistische set acties om de hoge klimaatambities te halen, is miniem. Maar de huidige financiering van ons energiesysteem voldoet niet meer; het treft juist de laagste-inkomensgroepen het hardst. Dat moet anders.