Direct naar inhoud

Waarom Ben van Beurden een bezoek bracht aan Vladimir Poetin — artikel bevat een betaalmuur

Dit artikel heeft een betaalde toegangsblokkering, wat betekent dat een deel van de inhoud pas kan worden gelezen als u bent ingelogd en een geldig abonnement heeft.

Geplaatst in sectie:
Geschreven door:
Gepubliceerd op: 3 juni 2014
De inhoud van dit artikel is gemigreerd. Lijkt er iets mis te gaan, of onderdelen te missen? Neem dan contact met ons op.

Het was niet zonder reden dat Shell CEO Ben van Beurden een persoonlijk bezoek bracht aan de Russische president Poetin op 18 april, toen de Oekraïne crisis op een hoogtepunt was. Shell wil dolgraag zijn activiteiten in Sachalin in het verre oosten van Rusland uitbreiden. Dat kan alleen met presidentiële steun.

KRANT_BenVanBeurden_ANP.jpg
Foto: ANP

In 1643 doet de Nederlandse V.O.C. ontdekkingsreiziger Maarten Gerritszoon de Vries, op zoek naar rijke goud- en zilverlanden, als eerste Europeaan, het eiland Sachalin aan. Goud en zilver vindt hij er echter niet en hij schrijft in zijn logboek ‘De mannen verruijlen traen, walvischspeck, geroockte walvischtongen, veelderhanden vellen ende vogelveederen’. 350 jaar later zet het Nederlands-Britse Shell, als eerste Europese energiemultinational, voet aan wal op het eiland. In tegenstelling tot de V.O.C. vindt Shell wel wat het zoekt, rijke voorraden aan olie en gas in de wateren rondom het eiland.

Ten tijde van de Sovjet-Unie was het eiland gesloten militair gebied. Vandaag de dag is Sachalin op papier nog verboden gebied voor buitenlanders, maar een visum met reisbestemming Moskou geeft probleemloos toegang. In 1994 wanneer Shell als aandeelhouder in het Sachalin Energy consortium een ‘production sharing agreement’ (PSA) tekent met de Russische Federatie voor de ontwikkeling van de velden in het Sachalin-2 blok, ontbreekt het aan praktisch alle benodigde infrastructuur.

Vijftien jaar na de ondertekening van de PSA wordt, in 2009, Ruslands eerste fabriek voor vloeibaar aardgas (LNG), Sachalin-2 LNG, officieel in gebruik genomen. De investeringskosten voor het project bedragen $ 20 miljard. Shell, dat zijn oorspronkelijke meerderheidsaandeel moest afstaan aan Gazprom en nu een aandeel heeft van 27,5% in het consortium, vervult een belangrijke rol als operator van het project. Gazprom heft een belang van 50% plus 1 aandeel. De overige twee aandeelhouders zijn het Japanse Mitsui & Co (12,5%) en Mitsubishi Corporation (10%). Het consortium produceert ook olie, maar het zwaartepunt ligt bij LNG.

gazprom-map-sakhalin-en.png

 

Succesverhaal

De LNG-fabriek bevindt zich op de oostelijke zuidpunt van het eiland, bij het plaatsje Prigorodnoje. Van hieruit is het nog geen zes uur varen naar Japan. De productie draait er op maximale capaciteit. In 2013 exporteren de twee ‘treinen’ (LNG productielijnen) bijna 11 miljoen ton LNG, omgerekend zo’n 15 mrd m3 gas, wat bijna gelijk staat aan het jaarlijkse verbruik van een land als België.

De meeste ladingen zijn onder lange termijncontracten bestemd voor de markten in Japan en Zuid-Korea. Hiermee had Sachalin Energy in 2013 een aandeel van ongeveer 4% op de LNG-wereldmarkt. Volgens informatie van Shell is zijn eigen aandeel op de wereldmarkt een indrukwekkende 11%. Sachalin-2 LNG speelt dus een belangrijke rol binnen Shells LNG portfolio.

Het is vooral dankzij LNG dat Sachalin Energy, officieel gevestigd in Amsterdam, miljardenwinsten maakt. Ook de Russische staat profiteert ervan en ontving alleen in 2013 $ 2,6 miljard aan belastinginkomsten van het consortium. Uitbreiding met een derde LNG trein, lijkt dan ook voor de hand te liggen.

Shell zou niets liever willen. ‘Het terrein voor de derde trein is zelfs al klaargemaakt bij de bouw van de LNG-fabriek,’ vertelt woordvoerster van Shell Rusland, Vera Soerzjenko. In 2010 al presenteerde Shell aan Gazprom een haalbaarheidsstudie naar de uitbreiding met een derde trein. Sindsdien volgden er met regelmaat soortgelijke voorstellen, maar een beslissing laat nog steeds op zich wachten.

Het hoofd van Shell Rusland, Olivier Lazare, drong er vorig jaar nog bij Gazprom op aan om uit te breiden en zo te profiteren van de hoge prijzen. Soerzjenko beaamt dit. ‘Bij Shell geloven we dat snel handelen geboden is om te profiteren van de unieke kansen op de Aziatische LNG-markt in de periode 2015-2020, wanneer de vraag naar LNG groot zal zijn.’ Volgens ingewijden bij Sachalin Energy kan de bouw van de derde trein binnen twee jaar worden voltooid. In principe is het dus niet te laat om te profiteren van deze kans. 

Wachten op de derde trein

James Henderson, Senior Research Fellow bij het bekende Oxford Institute for Energy Studies (OIES), bestudeert al jaren Ruslands gasstrategie in Oost-Siberië en het Verre Oosten. Volgens hem spreekt veel in het voordeel van een derde trein.

Tatiana Mitrova, Head Oil and Gas bij het ‘Energy Research Institute of the Russian Academy of Sciences’, één van de meest vooraanstaande instituten op dit gebied in Rusland, vindt eveneens dat een derde trein de meest logische optie is van alle concurrerende projecten. ‘Volgens alle berekeningen is uitbreiding van dit project de meeste efficiënte, goedkoopste en snelste manier om de Russische export van LNG te vergroten.’ 

Daarbij komt dat het gas uit Sachalin-2 slechts toereikend is tot 2025. Los van de uitbreidingsplannen, moet er dus tijdig een nieuwe bron van gas worden gevonden. Er zal een nieuw veld moeten worden aangeboord of het gas zal van elders moeten komen. Zo probeerde Sachalin Energy lange tijd gas uit het Sachalin-1 offshore blok te kopen. ‘Die onderhandelingen zijn uiteindelijk op niks uitgelopen, omdat Rosneft en ExxonMobil, die het blok controleren, ook een LNG-fabriek op Sachalin willen bouwen en het gas van Sachalin-1 nu zelf nodig hebben’, legt Henderson uit.

Een alternatief zou gas uit Sachalin-3 zijn. Dit is eigendom van Gazprom. ‘Shell heeft deze optie ook voorgesteld’, zegt Henderson, ‘en wilde daar ook graag een upstream aandeel in hebben. Maar Gazprom heeft deze variant afgewezen, omdat het dit gas voor een andere LNG-fabriek wil gebruiken, namelijk Vladivostok LNG’.

Gazprom heeft zijn zinnen gezet op de bouw van deze LNG-fabriek vlakbij de Russische havenstad Vladivostok, bijna duizend kilometer zuidelijker op het Russische vasteland, niet ver van Noord-Korea. In 2018 moet de fabriek, met een jaarlijkse productiecapaciteit van 15 mln ton, klaar zijn.

Volgens Gazprom bevat Sachalin-3 meer dan 1.000 mrd m3 aardgas, meer dan genoeg dus om Sachalin-2 te voorzien vanaf 2025 en voor een derde trein. Maar Tatiana Mitrova heeft zowel haar twijfels over de voorraden van Sachalin-3 als over de haalbaarheid van Vladivostok LNG. ‘Rondom het grootste veld van Sachalin-3, Joezjno Kirinskoje, is de situatie onduidelijk, de berichten zijn tegenstrijdig. Het Russische Ministerie van Grondstoffen, heeft erkend dat voorraden groot zijn, maar stelt dat de extractiefactor van het veld erg laag is. Hierdoor zou er slechts 200 mrd m3 beschikbaar zijn, wat niet aan de verwachtingen voldoet’, aldus Mitrova.

Wat Vladivostok LNG betreft, gelooft Mitrova dat er nog te veel onzekerheden zijn ‘Het zal moeilijk worden voor Gazprom om buitenlandse investeerders te vinden, die bereid zullen zijn een risico te nemen in dit project.’ Shell zelf kan voorlopig nog geen uitspraak doen over de oorsprong van het nieuwe gas. ‘Maar we geloven dat er  in ieder geval voldoende gas aanwezig is in de offshore velden’, laat Soerzjenko weten.

Confrontatie met Rosneft

Het is niet alleen de speurtocht naar nieuw gas dat de uitbreiding bemoeilijkt, maar ook toenemende competitie tussen Shells partner Gazprom, en een relatief nieuwe speler in de Russische gassector, Rosneft. Onder leiding van de machtige CEO en Poetin-getrouwe, Igor Sjetsjin – die op dit moment op de sanctielijst staat van de Verenigde Staten – groeide dit staatsbedrijf in recordtijd uit tot het grootste Russische oliebedrijf. Het draagt inmiddels meer bij aan de staatskas dan Gazprom. Sinds kort heeft Rosneft, samen met Shells grote Amerikaanse rivaal ExxonMobil, nu ook zijn zinnen gezet op een eigen LNG-fabriek op Sachalin, die het Far East LNG heeft gedoopt.

Om Far East LNG van gas te voorzien wil Rosneft toegang tot de belangrijkste gasleiding op het eiland, die eigendom is van Sachalin Energy. Gazprom weigert dit en steekt zijn bezwaren tegen de plannen van Rosneft niet onder stoelen of banken.

Leek het probleem zich in eerste instantie te beperken tot een geschil tussen Gazprom en Rosneft, nu beschuldigt Rosneft ook Shell ervan niet coöperatief te zijn. Eind april richtte Sjetsjin zich zelfs rechtstreeks tot de Russische premier Medvedjev om steun te krijgen voor zijn zaak. Rosneft is van mening dat de weigering niet juridisch gefundeerd is. ‘Wij kregen tot op heden slechts afwijzingen van zowel Gazprom, als de operator van het project, Shell’, aldus Sjetsjin. Volgens Shell-woordvoerder Soerzjenko is men zich bij Shell bewust van de situatie ‘Maar wij geven geen commentaar op de plannen van andere bedrijven.’

Joeri Barsoekov, energiejournalist bij de Russische zakelijke krant Kommersant, meent dat het conflict tussen de twee zich verder verhardt. Anonieme Russische regeringsbronnen lieten de krant  onlangs weten dat het voor Rosneft, dat nu een klacht heeft ingediend tegen Sachalin Energy bij de Russische mededingingsraad, inmiddels een principekwestie is geworden en dat het bereid is tot het bittere eind te gaan. Desalniettemin sluit Barsoekov niet uit dat Sachalin Energy uiteindelijk toch het Sachalin-1 gas zal kunnen kopen. ‘Maar wanneer je te maken hebt met Igor Sjetsjin, is het moeilijk om de uitkomst te voorspellen’, aldus Barsoekov. 

China contract

Eind februari leek er weer wat beweging te komen in de derde trein. Aan de zijlijn van de Olympische Winterspelen, in Sotsji, ondertekenden Aleksej Miller en Ben van Beurden, de respectievelijke CEO’s van Gazprom en Shell, een zogenaamde ‘roadmap’, die de voorbereiding van de documentatie voor het ‘Front-end engineering design’ (FEED), een soort eerste planningsdocument, van de derde trein voorziet. Twee maanden later, in april, bracht Van Beurden zijn controversiële bezoek aan Vladimir Poetin. De Russische president liet zich bij die gelegenheid positief uit over Shells activiteiten in Rusland. ‘Ik ben verheugd over de plannen van Shell om zijn activiteiten uit breiden … We zullen natuurlijk de nodige bestuurlijke begeleiding en steun verlenen’, zei hij.

Alhoewel dit inderdaad positieve signalen zijn, is het volgens Vera Soerzjenko voorlopig nog te vroeg om te praten over concrete data. ‘Zodra de FEED klaar is zal deze ter goedkeuring aan de aandeelhouders worden voorgelegd, die vervolgens besluiten of ze willen door gaan met de investering’, stelt de Shell-woordvoerder.

Het mogelijk laatste zetje dat het project nog kan gebruiken, zou wel eens het dertig-jarige contract kunnen zijn dat Gazprom en het Chinese staatsoliebedrijf CNPC op 21 mei tekenden voor de levering van in totaal $400 mrd aan aardgas. Volgens Henderson schept dit contract meer duidelijkheid over de rol van Sachalin binnen de Russisch gasstrategie ‘China zal gas krijgen uit Oost-Siberië en niet van Sachalin. De nieuwe grote gasleiding, die gas naar China zal exporteren, zal uiteindelijk ook Vladivostok LNG voorzien.’

Dit is goed nieuws voor Sachalin-2, gelooft Henderson. ‘Het gas rond Sachalin kan nu gebruikt worden voor de uitbreiding van het Sachalin-2 LNG project en zal zeer waarschijnlijk niet naar Vladivostok LNG gaan.’ Het lijkt er dus op dat de tijd voor de uitbreiding van Sachalin-2 LNG is aangebroken. Maar het laatste woord hierover ligt volgens Mitrova niet bij het consortium. ‘Dit soort beslissingen worden in Rusland op het allerhoogste niveau genomen. Niet door de bedrijven of de markten, maar door de president zelf.’